Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



ABRAHAM , WILLIAM (‘ Mabon ’; 1842 - 1922 ), aelod seneddol a llywydd cyntaf Ffederasiwn Glowyr De Cymru .

G. 14 Mehefin 1842 yng Nghwmafon , pedwerydd mab Thomas a Mary Abraham . Addysgwyd ef yn Ysgol Genedlaethol Cwmafon . Bu am gyfnod yn weithiwr alcam ac yna'n lowr , gan ddechrau fel bachgen yn gwylio'r drws . Yn 1870 etholwyd ef yn gynrychiolydd y glowyr , a bu'n flaenllaw yn yr ymdrechion a wnaed i gael cytundeb i bennu cyflogau'r gweithwyr yn ôl prisiau a phroffidiau'r diwydiant. Ef oedd llywydd y glowyr ar y ‘ Joint Sliding Scale Association ’ o 1875 hyd ei ddiwedd yn 1903 . Ni weithiai y glowyr ar ddydd Llun cyntaf y mis o 1892 i 1898 , er mwyn cwtogi cynnyrch a sefydlogi cyflogau. Galwyd y dydd yn ‘ Ddiwrnod Mabon .’

Yn 1885 etholwyd ef yn aelod seneddol dros y Rhondda , ac ef oedd y glowr cyntaf i'w ethol o Ddeheudir Cymru . Cynrychiolodd orllewin Rhondda o 1918 i 1922 . Cysylltodd ei hun â'r elfen radicalaidd yn y Blaid Ryddfrydol ar y dechrau hyd 1906 , ac yna daeth y Blaid Lafur yn sefydliad annibynnol, er na chysylltwyd Ffederasiwn y Glowyr â'r Blaid tan 1909 .

Eithr ni chymerodd Mabon le blaenllaw yn y byd gwleidyddol; erys ei bwysigrwydd hanesyddol yn natblygiad undebaeth llafur yng Nghymru . Casgliad o gymdeithasau lleol ac annibynnol oedd undebau'r glowyr i ddechrau, a cheisiodd Mabon ddiogelu eu hannibyniaeth ar waethaf penderfyniad y glowyr ieuainc i sefydlu un corff canolog a chadarn. Buont yn llwyddiannus yn hyn, a sefydlwyd Ffederasiwn Glowyr De Cymru yn 1898 a Mabon yn llywydd iddo. Ceisiodd gymodi a chymedroli yn ystod ei lywyddiaeth, eithr methodd ag atal y drwgdeimlad a'r chwerwedd a fu'n tyfu yn y diwydiant ac a achosodd streic gyffredinol yn 1912 .

Diddordeb mawr arall ei fywyd oedd yr eisteddfod. Yn herwydd ei gorff cadarn a'i lais cyrhaeddgar daeth yn enwog fel arweinydd effeithiol yn eisteddfodau diwedd y ganrif ddiwethaf a dechrau y ganrif hon. Dyna'r cyfnod yr oedd tyrfaoedd mawrion yn tyrru i'r eisteddfodau. Gan ei fod wedi ei ddonio â llais tenor clir, canai yn fynych i'r cynulleidfaoedd.

Yn 1860 priododd Sarah , merch David Williams . Bu iddynt dri mab a thair merch. Bu hi f. yn 1900 .

Etholwyd Mabon yn aelod o'r Cyfrin Gyngor yn 1911 . Bu f. yn y Pentre , Rhondda , 14 Mai 1922 .

Ffynonellau:

  • Ness Edwards , The History of the South Wales Miners (Llundain, 1926) ;
  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • The Times , 15 Mai 1922 .
  • T. Marchant Williams , Welsh Members of Parliament, 1894 (Caerdydd, 1894) ;
  • gwybodaeth bersonol.

Awdur:

Yr Athro Huw Morris-Jones, D.Phil., (1912-89), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54