Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



BALLINGER , Syr JOHN ( 1860 - 1933 ), llyfrgellydd cyntaf Llyfrgell Genedlaethol Cymru .

Ganwyd ym Mhontnewynydd , sir Fynwy , 12 Mai 1860 , yn fab i Henry Ballinger ; bu f. ym Mhenarlag , sir Fflint , 8 Ionawr 1933 .

Derbyniodd John Ballinger elfennau ei addysg mewn ysgol yn Canton , Caerdydd ; yna, yn 15 oed, aeth yn gynorthwyydd yn Llyfrgell Rydd Caerdydd , lle y bu am bum mlynedd nes mynd ei hunan yn llyfrgellydd Doncaster ; dychwelodd yn 1884 i fod yn brif lyfrgellydd Caerdydd ac i lwyddo ymhen amser i'w gwneud yn un o brif lyfrgelloedd cyhoeddus y deyrnas. Yn 1908 fe'i penodwyd yn llyfrgellydd cyntaf Llyfrgell Genedlaethol Cymru a oedd i'w hagor yn Aberystwyth y dydd cyntaf o Ionawr 1909 .

Fel llyfrgellydd a llyfryddwr yr enwogodd Ballinger ei hun. Er nad oedd yn Gymro o ran iaith, perthyn iddo'r clod o ffurfio llyfrgell Gymreig dda yng Nghaerdydd . Bu'n ffodus i gael gwyr fel James ‘Ifano’ Jones a'r Athro Thomas Powel i'w helpu a'i gyfarwyddo. Gyda chymorth IfanoJones fe drefnodd i gyhoeddi yn 1898 gatalog o lyfrau Cymreig y llyfrgell; gwelir arwyddion o help gwerthfawr ‘ Ifano ’ hefyd yn y pethau a gyhoeddwyd gan neu dros Ballinger ar y Ficer Prichard ( 1899 ), gwasg argraffu Trefecca ( 1905 ), a The Bible in Wales ( 1906 ).

Wedi i Ballinger gael y fath lwyddiant gyda'r gwaith o adeiladu adran Gymreig llyfrgell Caerdydd heb, ar yr un pryd, anghofio gofalu ei bod yn datblygu mewn moddion eraill hefyd, nid rhyfedd i'r llyfrgell newydd yn Aberystwyth lwyddo hefyd o dan ei arolygiaeth.

Yr oedd gan gyfoedion Ballinger ym myd llyfrgelloedd ym Mhrydain air da iddo fel llyfrgellydd a threfnydd ; fe'i dewiswyd yn llywydd y Library Association yn 1922 . Bu am gyfnod yn gadeirydd Bwrdd Gwasg Prifysgol Cymru , a drefnodd iddo olygu argraffiadau newydd o Rhann o Psalmae Dafydd Brophwyd … 1603 , Basilikon Doron … 1604 , Y Llyfr Plygain … 1612 , Yr Ymarfer o Dduwioldeb … 1630 , a Carwr y Cymru … 1631 . Paratôdd ragymadrodd i argraffiad newydd ( 1927 ) o'r History of the Gwydir Family ; cyhoeddodd Gleanings from a Printer's File yn 1928 , a ‘ Katheryn o Berain ’ yn Y Cymmrodor , xl. Bu am gyfnod yn olygydd cylchgrawn Cymdeithas Lyfryddol Cymru . Dyfarnwyd iddo radd M.A. (er anrhydedd) Prifysgol Cymru yn 1909 , a chafodd ei wneuthur yn C.B.E. yn 1920 ac yn farchog yn 1930 . Yn 1932 derbyniodd fedal Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion am ei wasanaeth i genedl y Cymry ym myd llyfryddiaeth a llenyddiaeth. Priododd yn 1888 Amy , merch Capten D. Boughton , Caerdydd , a bu iddynt dri mab ac un ferch.

Ffynonellau:

  • Who's who? , 1932
  • The Library Association Record , February 1933
  • W. Ll. Davies , National Library of Wales, A Survey of its History, its Contents, and its Activities (Aberystwyth, 1937)
  • Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru , i, 22-5
  • NLW MSS 9919-55 a 14653
  • adnabyddiaeth bersonol
  • M. A. Bloomfield, Sir John Ballinger: an annotated bibliography

Awdur:

Syr William Llewelyn Davies, M.A., LL.D., F.S.A. (1887-1952), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54