Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



BRADFORD, JOHN ( 1706 - 1785 ), gweydd a phannwr a lliwydd .

Mab gwr o'r enw Richard Bradford , a drigai yn y Pandy ym Metws Tir Iarll ym Morgannwg. Yn ôl traddodiad y teulu, daeth y Bradfordiaid i'r Betws o Bradford-on-Avon yn hanner cyntaf yr 17eg g. Yr oedd ganddynt bais arfau.

Ychydig a wyddom am hanes John Bradford , ond y mae'n eglur iddo yn ei ieuenctid ddechrau rhoddi sylw i'r traddodiadau barddol Cymraeg ac i'r gwaith o gasglu llawysgrifau. Y mae llawer o bethau'n awgrymu iddo gael gafael ar rai o lyfrau Poweliaid Tir Iarll. Heblaw hyn, yr oedd yn gyfarwydd â gweithiau beirdd a beirniaid llenyddol Lloegr, a dywedir fod ei gasgliad o lyfrau Saesneg gan y teulu yn y ganrif ddiwethaf. Ef oedd un o'r ffigurau pwysicaf yn hanes yr adfywiad llenyddol ym Mlaenau Morgannwg yn hanner cyntaf y 18fed g. Er hynny, ychydig o'i weithiau barddonol sydd ar glawr, ac nid oes ryw lawer o gamp arnynt.

Gohebai â William Wynn , Llangynhafal, a Lewis Morris , ac fe'i hetholwyd yn aelod o Gymdeithas y Cymmrodorion yn Llundain. Enillodd enw iddo ei hun hefyd fel rhesymolwr, ac er na wyddom mo'r manylion, gellir casglu ei fod yn ymddiddori yn y dadleuon diwinyddol a nodweddai'r cyfnod. Yr oedd Iolo Morganwg yn un o'i ddisgyblion, ac wedi iddo farw yn 1785 lluniodd ‘ Iolo ’ bob math o straeon am ei ddysg ac am ei gysylltiad â'r gyfundrefn orseddol, dderwyddol, ddwyfundodaidd, a ffynnai drwy'r canrifoedd, meddai ef, ym Morgannwg, ac yn arbennig yn Nhir Iarll. A mynnai mai yn ei lawysgrifau ef y cawsai afael ar lawer iawn o'i ffugiadau. Felly, dylem anwybyddu popeth a ddywedir amdano yn llyfrau'r ganrif ddiwethaf. Yn ôl dyddiadur William Thomas ( 1727 - 1795 ), (Cylch. Cymd. Hanes M.C., 1949, 47), claddwyd Bradford ar 6 Meh. 1785, ‘yn 80 oed’. Bu'r teulu byw yn y Betws hyd yn gymharol ddiweddar.

Wedi ei ddydd ef, bu Richard , ei fab, yn gweithio fel gwehydd a phannwr. Yr oedd ganddo weithiwr o'r enw David James , gwr gweddol amlwg yn hanes Undodiaeth yn y cylch, a phriododd hwn nith i Richard . A'i orwyres ef ydoedd gwraig y diweddar John Kyrle Fletcher , y llyfrwerthwr o Gasnewydd-ar-Wysg.

Ffynonellau:

  • G. J. Williams, Iolo Morganwg a Chywyddau'r Ychwanegiad , 1926, 163-6;
  • G. J. Williams, Traddodiad Llenyddol Morgannwg , 1948, 237-40, 267-72;
  • Cylchgrawn Cymdeithas Hanes y Methodistiaid Calfinaidd , 1949 , 47.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Griffith John Williams, M.A., (1892-1963), Gwaelod-y-garth, Caerdydd

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54