Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



DAVIES , JOHN HUMPHREYS ( 1871 - 1926 ), llyfryddwr, llenor, ac addysgwr ;

g. yn y Cwrt Mawr , Llangeitho , 15 Ebrill 1871 , trydydd mab R. J. Davies [q.v.] a Frances ei wraig. Cafodd ei addysg yn ysgol y pentref, yn Ysgol Lewis , Pengam , Ysgol Coleg y Brifysgol , Llundain , Coleg Prifysgol Cymru , Aberystwyth , a Choleg Lincoln , Rhydychen . Yn ddiweddarach galwyd ef yn fargyfreithiwr gan Lincoln's Inn . Ymdaflodd i'r bywyd cyhoeddus yn ŵr ieuanc iawn; daeth yn ynad heddwch dros sir Aberteifi ac yn drysorydd cymanfa gyffredinol y Methodistiaid Calfinaidd cyn cyrraedd ei 30 oed. Dyfnhawyd ei ddiddordeb ym mywyd a llenyddiaeth Cymru drwy ei gyfathrach yn Rhydychen ag O. M. Edwards [q.v.] ac wedi hynny â T. E. Ellis [q.v.] , ei frawd-yng-nghyfraith. Yn 1905 penodwyd ef yn gofrestrydd Coleg Prifysgol Cymru , ac yn 1919 yn brifathro ; daliodd y swydd honno hyd ei farw. Gyda Syr John Williams [q.v.] ac eraill yr oedd yn un o'r phrif weithwyr yn y mudiad er sicrhau Llyfrgell Genedlaethol Cymru , ac yn un o'i phrif gynheiliaid ar ôl ei sefydlu. Y mae ei gasgliad ( Cwrtmawr ) o lyfrau a llawysgrifau yn awr yn Ll.G.C. Codwyd ef yn 1908 yn aelod o'r Comisiwn ar yr Eglwys yng Nghymru : yr oedd yn uchel siryf Ceredigion yn 1911 ac yn gadeirydd ei chyngor sir yn 1917 . Gwasnaethodd ar Fwrdd Canol Cymru am flynyddoedd lawer, a bu'n is-gadeirydd ei bwyllgor gwaith. Un o'i brif ddiddordebau oedd casglu llyfrau a llawysgrifau Cymraeg , ac yn y maes hwn ef oedd y prif awdurdod yng Nghymru . Ymhlith ei aml gyhoeddiadau ceir Rhai o Hen Ddewiniaid Cymru , 1901 , A Bibliography of Welsh Ballads , 1911 , a Rhestr o Lyfrau gan y Parch. William Williams, Pantycelyn , 1918 . Golygodd The Letters of Lewis, Richard, William and John Morris, of Anglesey , 1907-9 , ail gyfrol Gweithiau Morgan Llwyd , 1908 — golygasid y gyfrol gyntaf gan T. E. Ellis — a The Autobiography of Robert Roberts (‘Y Sgolor Mawr’) , 1923 , a The Letters of Goronwy Owen , 1924 . Yr oedd ganddo wybodaeth ddi-ail am fywyd Cymru yn ystod chwarter cyntaf y ganrif hon, ac ychydig oedd yr agweddau ar y bywyd hwnnw na chyffyrddodd ef â hwynt a'u haddurno. Yr oedd yn un o sylfaenwyr Cylchgrawn Hanes y Methodistiaid Calfinaidd , ac ymddengys yn hwnnw lawer o'i gyfraniadau; am 10 mlynedd ( 1910-20 ) ef oedd golygydd Cylchgrawn Cymdeithas Lyfryddol Cymru . Yn ystod ei dymor fel cofrestrydd bu ganddo gysylltiad agos â'r gweithgarwch addysgol yn siroedd rhanbarth y coleg; pan ddaeth yn brifathro llwyddodd, drwy ei nodweddion personol arbennig ac amrywiaeth ei brofiad, i ddwyn y coleg a'r brifysgol yn nes at y genedl Gymreig . Bu f. yng Nghwm Cynfelyn , ger Aberystwyth , 10 Awst , a'i gladdu yn Llangeitho .

Ffynonellau:

  • Adnabyddiaeth bersonol.

Awdur:

Thomas Iorwerth Ellis, M.A., (1899-1970), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54