g. yn y
Llwydcoed
,
Aberdâr
, ym
Mawrth 1716
(efallai
1717
), yn fab i
Ifan ap Shôn ap Rhys
,
tyddynnwr
a
gwehydd
. Wedi dilyn crefft ei dad am ysbaid, aeth yn
brentis saer coed
at
Lewys
Hopcyn
(
Lewis
Hopkin
) [q.v.]
, a dysgodd ganddo hefyd
brydyddu ar y mesurau caethion
. Yn
1749
aeth i fyw i'r
Ton Coch
uwchben
plas Dyffryn Aberdâr
. Tua
1748
, yr oedd wedi ymuno â chynulleidfa
Ymneilltuol
Cwm-y-glo
, a phan gorfforwyd eglwys ar wahân ar odre
Aberdâr
(yr ‘
Hen Dŷ Cwrdd
,’ heddiw), daeth yn aelod blaenllaw ohoni, ac yn
bregethwr
. Datblygodd ei syniadau diwinyddol tua'r aswy, i
Arminiaeth
ac wedyn i
Ariaeth
. Ar
1 Gorffennaf 1722
, urddwyd ef yn weinidog ar yr
Hen Dŷ Cwrdd
, a pharhaodd yn fugail arni hyd
1796
. Bu f.
1 Mehefin 1798
, a chladdwyd ef ym mynwent y llan yn
Aberdâr
. Bu'n briod ddwywaith; yn gyntaf (
1744
) â
Margaret
Thomas
o
Benderyn
, a fu f.
Ebrill 1774
, a'r eilwaith (
tua 1776
) â
Mari
Llewelyn
o'r
Rhigos
(bu f.
1824
) — o'r briodas hon bu dau fab,
EDWARD
(
1776?
-
1862
) a
RHYS
(
1779
-
1876
); yr oedd
Rhys
yn gryn dipyn o
lenor
ac
eisteddfodwr
.
Yn ystod ei fywyd, cyhoeddodd
Edward
Evan
Catecism Samuel Bourn
(cyf.),
1757
;
Llyfr y Pregethwr
, cyfieithiad ar fesur cywydd, ganddo ef a
Lewys
Hopcyn
,
1767
; a
Pregeth
,
1775
. Wedi ei farw, cyhoeddwyd peth o'i waith
barddonol dan y teitl
Caniadau Moesol a Duwiol
(
Merthyr Tydfil
),
1804
; argraffiadau diweddarach (a helaethedig), dan y teitl
Afalau'r Awen
, yn
1816
a
1837
(
Merthyr Tydfil
), a
1874
(
Aberdâr
). Yr oedd
Edward
Evan
yn ffigur pur bwysig yn natblygiad prydyddiaeth gaeth ym
Morgannwg
; ac y mae rhyw awgrym hefyd ei fod yn flaengar yn ei opiniynau gwleidyddol.
