Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



EVAN(S) , EDWARD ( 1716 - 1798 ), gweinidog Presbyteraidd, a bardd ;

g. yn y Llwydcoed , Aberdâr , ym Mawrth 1716 (efallai 1717 ), yn fab i Ifan ap Shôn ap Rhys , tyddynnwr a gwehydd . Wedi dilyn crefft ei dad am ysbaid, aeth yn brentis saer coed at Lewys Hopcyn ( Lewis Hopkin ) [q.v.] , a dysgodd ganddo hefyd brydyddu ar y mesurau caethion . Yn 1749 aeth i fyw i'r Ton Coch uwchben plas Dyffryn Aberdâr . Tua 1748 , yr oedd wedi ymuno â chynulleidfa Ymneilltuol Cwm-y-glo , a phan gorfforwyd eglwys ar wahân ar odre Aberdâr (yr ‘ Hen Dŷ Cwrdd ,’ heddiw), daeth yn aelod blaenllaw ohoni, ac yn bregethwr . Datblygodd ei syniadau diwinyddol tua'r aswy, i Arminiaeth ac wedyn i Ariaeth . Ar 1 Gorffennaf 1722 , urddwyd ef yn weinidog ar yr Hen Dŷ Cwrdd , a pharhaodd yn fugail arni hyd 1796 . Bu f. 1 Mehefin 1798 , a chladdwyd ef ym mynwent y llan yn Aberdâr . Bu'n briod ddwywaith; yn gyntaf ( 1744 ) â Margaret Thomas o Benderyn , a fu f. Ebrill 1774 , a'r eilwaith ( tua 1776 ) â Mari Llewelyn o'r Rhigos (bu f. 1824 ) — o'r briodas hon bu dau fab, EDWARD ( 1776? - 1862 ) a RHYS ( 1779 - 1876 ); yr oedd Rhys yn gryn dipyn o lenor ac eisteddfodwr .

Yn ystod ei fywyd, cyhoeddodd Edward Evan Catecism Samuel Bourn (cyf.), 1757 ; Llyfr y Pregethwr , cyfieithiad ar fesur cywydd, ganddo ef a Lewys Hopcyn , 1767 ; a Pregeth , 1775 . Wedi ei farw, cyhoeddwyd peth o'i waith barddonol dan y teitl Caniadau Moesol a Duwiol ( Merthyr Tydfil ), 1804 ; argraffiadau diweddarach (a helaethedig), dan y teitl Afalau'r Awen , yn 1816 a 1837 ( Merthyr Tydfil ), a 1874 ( Aberdâr ). Yr oedd Edward Evan yn ffigur pur bwysig yn natblygiad prydyddiaeth gaeth ym Morgannwg ; ac y mae rhyw awgrym hefyd ei fod yn flaengar yn ei opiniynau gwleidyddol.

Ffynonellau:

  • G. J. Williams , Traddodiad Llenyddol Morgannwg , 1948 , 1948 , yn bennaf 245-50, ond chwilier y fynegai hefyd;
  • R. T. Jenkins , ‘Bardd a'i Gefndir’ ( Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion , 1946-7 , 97-149), a'r cyfeiriadau yno.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54