Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



FRANCIS , EDMUND ( 1768 - 1831 ), gweinidog gyda'r Bedyddwyr Albanaidd ;

gŵr o Fôn , gellid meddwl, oblegid bedyddiwyd ei fam, Lydia Francis , yn Amlwch , ac yno hefyd ( 8 Hydref 1786 ) y bedyddiwyd yntau. Cyn 1790 yr oedd wedi dechrau pregethu , ac ar 1 Rhagfyr 1795 urddwyd ef yn gynorthwywr i Christmas Evans , a oedd ar y pryd yn coleddu Sandemaniaeth . Glynodd Edmund Francis wrth y golygiadau hynny weddill ei oes. Symudodd i Gaernarfon yn 1799 , yn glerc i Richard Roberts , masnachwr mewn llechi a pherchennog chwarel y Cilgwyn , yntau'n Fedyddiwr Albanaidd . Ar f. Roberts ( 1815 ) agorodd Francis fusnes ŷd a blawd , ac yr oedd hefyd yn gweithredu dros waith copr Drws-y-coed . Yn 1801 , neu'n fuan wedyn, yr oedd wedi sefydlu eglwysi i'r Bedyddwyr Albanaidd yng Nghaernarfon a Llanllyfni , ac yn fugail arnynt. Yr oedd yn llenor da, ac yn gyfaill i Robert ap Gwilym Ddu ; canodd hwnnw englynion coffa iddo. Francis a gwplaodd y gwaith o ddwyn allan emyniadur J. R. Jones o Ramoth ; ac yn 1829 cyhoeddodd gyfieithiadau o dri o weithiau Archibald McLean . Bu f. yn Rhagfyr 1831 — ar y pumed, meddai carreg ei fedd yn Llanllyfni , ar yr wythfed yn ôl llyfr eglwys Ramoth — yn 63 oed. Daeth ŵyres iddo'n wraig i'r hanesydd Alfred Neobard Palmer [q.v.] .

Ffynonellau:

  • Hanes y Bedyddwyr yn Nghymru (1893–1907) , iii, 283-5, 359;
  • J. D. Davies yn Trafodion Cymdeithas Hanes Bedyddwyr Cymru , 1940 , 32-6.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54