Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



GOUGE , THOMAS ( 1605? - 1681 ), gweinidog Anghydffurfiol a dyngarwr .

G. yn Stratford le Bow , Llundain , 19 Medi 1605 (yn ôl D.N.B. , 29 Medi 1609 ), mab hynaf Dr. William Gouge . Addysgwyd ef yn ysgol Eton ac yng Ngholeg y Brenin , Caergrawnt , lle y derbyniwyd ef 16 Awst 1625 ( B.A. , M.A. , ac yn gymrawd , 16 Awst 1628 ). Ordeiniwyd ef yn 1634 a gadawodd Gaergrawnt y flwyddyn ganlynol. Yn ystod 1635 apwyntiwyd ef yn rheithor Coulsdon , Surrey , ac arhosodd yno hyd 1638 pan dderbyniodd fywoliaeth S. Sepulchre , Llundain . Yn 1639 priododd Anne , merch Syr Robert Darcy .

Yn ei blwyf yn Llundain holai yr hen bobl a'r tlodion yn rheolaidd yn y Catecism , gan rannu arian yn eu mysg unwaith yr wythnos, ond newidiodd y dydd o bryd i bryd er mwyn cael cynulliadau da. Yn 1662 , collodd ei fywoliaeth oherwydd ei anghytundeb â'r Ddeddf Unffurfiaeth , ac yn ystod y blynyddoedd 1662-71 casglodd ef, ynghyd â rhai o'i gyfeillion, swm mawr o arian i gynorthwyo clerigwyr tlotaf Llundain a ddiarddelwyd. Yn 1671 darllenodd gofiant Joseph Alleine , gweinidog anghydffurfiol Taunton a oedd wedi gosod ei fryd ar efengyleiddio Cymru ond a rwystrwyd yn ei amcan gan farwolaeth. Penderfynodd Gouge ddilyn ei gynlluniau. Ymwelodd â Chymru gan sefydlu nifer o ysgolion , a daeth i gysylltiad â Stephen Hughes ynglyn â'r gwaith o ddosbarthu llyfrau Cymraeg . Apeliodd am danysgrifiadau drwy Loegr a Chymru er mwyn hyrwyddo'i waith ac, yn 1674 , trefnwyd Ymddiriedolaeth Gymreig (y ‘ Welsh Trust ’) a noddwyd gan brif arweinwyr crefyddol y dydd. Sylfaenwyd tua 300 o ysgolion i ddysgu plant tlodion Cymru i ddarllen ac ysgrifennu Saesneg , i gyfrif, ac i adrodd y Catecism . Cyfieithwyd llawer o lyfrau i'r Gymraeg er budd y bobl hynaf, y llyfrau hyn yn cynnwys peth o waith Gouge ei hun; yn 1677 , cyhoeddwyd argraffiad wythplyg o'r Beibl Cymraeg dan olygiaeth Stephen Hughes . Pan fu Gouge f. yn 1681 daeth yr ysgolion i ben, ond dosbarthwyd llenyddiaeth Gymraeg am beth amser ar ôl hyn. Defnyddiwyd gweddill arian yr Ymddiriedolaeth i sefydlu ysgolion elusennol yn Llundain , a gellir cyfrif y mudiad fel sylfaen holl gymdeithasau gwirfoddol dros addysg y tlodion yn y 18fed g.

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • John Tillotson , A sermon preached at the funeral of the reverend Benjamin Whichcot (1683) , 1682 ;
  • T. Rees , History of Protestant Nonconformity in Wales ;
  • Thomas Shankland , ‘The Charity School Movement,’ Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion , 1904-5 ;
  • A. G. Matthews , Calamy revised being a revision of Edmund Calamy's Account of the ministers and others ejected and silenced, 1660-2 (1934) , 1934 ;
  • M. G. Jones , ‘Schools of the Welsh Trust, 1675-8 ,’ Bulletin of the Board of Celtic Studies , 1937 , a The charity school movement a study of eighteenth century puritanism in action (1938) , 1938 ;
  • Mary Clement , Correspondence and minutes of the S.P.C.K. relating to Wales 1699-1740 (1952) ;
  • Mary Clement , The S.P.C.K. and Wales, 1699-1740 the history of the S.P.C.K. in Wales from its foundation to the early years of the Welsh Methodist movement (1954) .

Awdur:

Dr Mary Clement, Ph.D., Llanelli / Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54