Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



GRUFFUDD ap MAREDUDD ap DAFYDD ( fl. 1352-82 ), bardd o Fôn y ceir ei holl waith yn ‘Llyfr Coch Hergest,’ col. 1198-1220 a 1313-36 . Digwydd ei enw fel perchen rhan o dair tref welyog yn Nhalybolion , sef Aberalaw , Carneddawr , a Dronwy , a bernir ei fod yn hanu o linach Trahaearn Goch o Lŷn .

Ar wahân i'r ychydig gerddi maswedd ymranna'r ddwy fil a hanner o linellau o'i waith dan dri thestun, sef canu duwiol, mawl a marwnad, a chanu serch. Ond odid nad yw ei awdlau i'r Grog o Gaer , i Dduw ac i Fair , sydd yn gyfrodedd o gywreinwaith, yn enghreifftiau teg o'i ymlyniad wrth y traddodiad barddol mewn testun a mynegiant. Aelodau un teulu a foliennir ac a farwnedir ganddo, sef Tudur Fychan (bu f. 1367 ), Howel fab Gronwy , Gronwy Fychan (bu f. 1382 ), a Syr Howel y Fwyall (bu f. tua 1381 ) a phurion y gweddai ei alw'n fardd teulu Tuduriaid Penmynydd . Nid annhebygol mai ef yw awdur yr awdl anghyffredin yn gwahodd Owain Lawgoch i adennill ei dreftadaeth. Coron ei waith yw'r cerddi serch. Mewn un gerdd cyrch gartref y rhiain yn Nhref Lywarch ar ‘frondoryf varch,’ ac anoga ef i frysio. Y mae nodweddion diffuantrwydd yn ei awdl farwnad odidog i Wenhwyfar o Fôn , a hawdd credu mai ei brofiad gwirioneddol a geir yn y geiriau ‘gwydyn oedd ym hir vyw gwedy.’

Mesurau traddodiadol yr awdl oedd cyfrwng ei fynegiant, ond diamau ei fod yn un o'r rhai cynharaf i wneud defnydd o englynion unodl union a phroest ar ddechrau awdl. Serch iddo gydoesi â beirdd cynnar cyfnod y cywydd, ymgadwodd rhag defnyddio'r mesur hwnnw. Nodwedd arbennig ei waith yw ceinder medrus synhwyrol wedi ei weithio'n gelfydd i batrwm mor gywrain.

Llyfryddiaeth:

  • Bulletin of the Board of Celtic Studies , i, 123-33;
  • Registrum Vulgariter Nuncupatum. ‘The Record of Caernarvon…’ Record Commission, 1838 , 58-9;
  • J. E. Griffith , Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families , 1914 , 396;
  • T. Parry , Hanes Llenyddiaeth Gymraeg , 1944 , 38, 41, 50-1, 94, 106;
  • The Cheshire Sheaf, being local gleanings, historical & antiquarian , 3rd series, xxii, 37, 39, 45.

Awdur:

William John Davies, Aberystwyth / Llanidloes