Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



GUTO'R GLYN , bardd a ganai yn ail hanner y 15fed g. ( 1440-1493 );

os ef piau'r cywyddau i Syr Richard Gethin a Mathau Goch , rhaid tybio iddo gychwyn ynghynt, sef tua 1432-5 . Yn ôl Tudur Aled , ef oedd y gorau ar gywydd mab: ‘ac erioed prydydd gŵr wyf’ medd ef ei hun. Gwyddai sut i glodfori, a dychanu hefyd, fel y dengys ei ganu crafog i Ddafydd ab Edmwnt ; a gwyddai sut i gellwair yn ddireidus. Cadwyd amryw o'i gywyddau gofyn a rhai i ddiolch, lle daw ei ddawn i ddyfalu i'r amlwg; a gwedd ar yr un ddawn a welir yn ei ddisgrifiadau o lysoedd Cymreig : Cwrt Moelyrch , plas Syr Risiart o Golbrwc , a thŷ'r person yn Llandrinio , heb sôn am fynachlog Glyn Egwestl , ei loches a'i noddfa pan oedd hen a dall . Ond grym ei ganu yw ei gywyddau mawl a'i farwnadau.

Magwyd ef, yn ôl pob tebyg, yng Nglyn Ceiriog — dyna roes ‘ Y Glyn ’ yn gyfenw iddo. O'r fro honno gallai grwydro'n hwylus i naw o bob deg o'r llysoedd lle cafodd groeso yn ystod ei oes hir. Yr oedd Corwen mewn cyrraedd, a chyfle i borthmona gyda defaid person Corwen i Loegr a'u colli yno, a chael dadl â Thudur Penllyn o'r herwydd. Y dref y disgynnai iddi'n naturiol oedd Croesoswallt , ac fe'i ceir yno. Er clera ym Môn , Gwent , a Gwynedd , ei fro oedd Powys ; geilw Ystrad Marchell ‘ein tŷ ni.’ Hoff oedd o eglwyswyr ac abadau — person Corwen , Dafydd Cyffin a Risiart Cyffin , deoniaid Bangor , Siôn Mechain , person Llandrinio ; abad Amwythig , ac abadau Glyn Egwestl .

Yn wleidyddol, un o blaid Iorc ydoedd, a phleidwyr Iorc oedd rhai o'i brif noddwyr , megis William Herbert , iarll Penfro , a'i frawd Syr Rhisiart o Golbrwc . Canodd i'r brenin Edward IV . Ond ni fedrai oddef gweld Cymro 'n lladd Cymro yn 1468 , pan oresgynnodd Herbert Ogledd Cymru ; erfyn arno drugarhau wrth benaethiaid hael Gwynedd a pheidio â gadael i'r Saeson eu disodli o'u swyddau. ‘Dwg Cymru'n un’ yw ei gri; ‘Dwg Forgannwg a Gwynedd, Gwna'n un o Gonwy i Nedd.’ Yr oedd Guto 'n fwy o Gymro na Iorciad yn y bôn, er iddo ‘Ddwyn coler gwychder y gard / A nod y Brenin Edward,’ chwedl Gutyn Owain . Bu f. ym mynachlog Glyn Egwestl , tua 1493 , a'r abad Dafydd a fu mor dyner ohono ym musgrellni henaint a dallineb a roes wledd ei arwyl.

Ffynonellau:

  • Gw. am y manylion, Gwaith Guto'r Glyn , 1939 , 1939 , i-xxiii, a'r trafod yno ar broblem ei berthynas â Guto ap Siancyn y Glyn.

Awdur:

Athro-Emeritus Syr Ifor Williams, D.Litt., Ll.D., F.B.A., F.S.A., (1881-1965), Pontlyfni

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54