Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



HARRIS , JOSEPH ( 1704 - 1764 ), ‘Assay-master at the Mint,’ ,

mab hynaf Howel a Susannah Harris , Trefeca , a brawd i Howel a Thomas Harris [qq.v.] . [Bedyddiwyd ef yn Nhalgarth , 16 Chwef. 1703/4 ]. Dygwyd ef i fyny'n of dan Thomas Powell , frawd ei fam, ond aeth i Lundain yn 1724 , a daeth i sylw Halley , y seryddwr brenhinol . Anfonwyd ef ar ddwy fordaith i India'r Gorllewin ( 1725 , 1730-2 ) i brofi effeithiolrwydd offerynnau morwriaethol . Bu wedyn yn athro mewn teuluoedd, ond yn 1737 penodwyd ef yn ddirprwy i'r ‘profwr ’ yn y Bathdy (swydd a roddai iddo hawl i fyw yn Nhwr Llundain ); ac yn 1748 codwyd ef yn brif brofwr (‘ Assay-master ’). Cynhyrchodd lyfrau pwysig, megis The Description and Uses of the Celestial Globe and Orrery , 1729 ; aeth hwn i ddeg arg. erbyn 1768 ; A Treatise on Navigation , 1730 ; An Essay upon Money and Coins , 1757 ; A Treatise upon Optics , a gyhoeddwyd wedi ei f., yn 1775 .

Ysgrifennodd amryw o weithiau seryddol a mathemategol yn ddienw a dyfeisiodd y ‘New Azimuth Compass’ a'r ‘Forestaff’ . Cynghorodd lawer ar weinidogion y llywodraeth (heb fod hynny'n wybyddus oherwydd ei swildod) a derbyniodd bensiwn o £300 y flwyddyn gan y brenin yn 1753 . Ef, i raddau helaeth, fu'n gyfrifol am safoni pwysau a mesurau'r deyrnas ganol y 18 g.

Cadwodd ei gyswllt â'i deulu ac â'i fro; yn neilltuol, ymdrechodd yn ofer i ‘ddysgu synnwyr’ i'w frawd Howel — daeth yr holl ffordd i Drefeca i hebrwng Howel i Rydychen i ymaelodi yn y brifysgol; y mae 81 o'i lythyrau yng Nghasgliad Trefeca ( Ll.G.C. ) heb sôn am 49 o lythyrau Howel ato ef. Yr oedd yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas Amaethyddol sir Frycheiniog , y gyntaf yng Nghymru , yn 1755 . Cyfeirir ato ddwywaith yn Llythyrau'r Morysiaid (i, 183, a ii, 46 — noda'r diwethaf iddo roi gini i Oronwy Owen ), a sonia llythyr arall gan Richard Morris ( Cymm. , xlix, 963) am ran Harris yn y gwaith o safoni pwysau a mesurau ; yr oedd yn aelod o'r Cymmrodorion . Bu f. 26 Medi 1764 , a chladdwyd yn Nhwr Llundain . Ei wraig (a fu f. ym Mai 1763 ) oedd Anne , ferch a chydetifedd ei gymydog gynt Thomas Jones o Dredwstan . Daeth eu merch, ANNA HARRIS , yn wraig i Samuel Hughes (un o dystion priodas Elizabeth , ferch Howel Harris ); hyhi a etifeddodd gyfoeth ei hewythr Thomas Harris [q.v.] , ac felly y daeth Samuel Hughes ‘o Dregunter ’ yn siryf Brycheiniog yn 1790 . Cawsant ferch, ELIZA HUGHES , a briododd ddwywaith. Ei gwr cyntaf oedd Roderick Gwynne ; yr ail oedd William Alexander Maddocks [q.v.] D. R. Hughes yn Cylch. Cymd. Hanes M.C. , xxiii, 18-21).

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • M. H. Jones , The Trevecka Letters, or the unpublished MSS. correspondence of Howell Harris and his contemporaries (1932) , 44-7;
  • Journal of the Welsh Bibliographical Society , iii, 256-7; etc.
  • Cylchgrawn Cymdeithas Hanes y Methodistiaid Calfinaidd , 13 ( 1928 ), 85;
  • J. Thickens , Howel Harris yn Llundain neu gyfraniad Cymru i'r mudiad Methodistaidd yn y brifddinas (1934) ( 1934 ), 9;
  • R. Bennett , Blynyddoedd cyntaf Methodistiaeth (1909) ( 1909 ), 37;
  • Report from the Committee appointed to enquire into the original Standards of Weights and MeasuresHouse of Commons (House of Commons 2 June 1758 ), 49 ( 12 Apr. 1759 ), 7.

Awduron:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Dr Llewelyn Gwyn Chambers, Bangor

Atodiadau a chywiriadau:

HARRIS , JOSEPH ( 1704 - 1764 .

Cyfeiria Mr. E. G. Millward at y ffaith mai ‘ Eliza Anne ’ y gelwir Mrs. Madocks yn J. E. Griffith , Pedigrees , 315; felly hefyd yn Cynhaiarn MS. 80 yng Ngholeg y Brifysgol , Bangor , dogfen a ddywed fod Madocks wedi gadael ei holl eiddo i'w wraig Eliza Anne Madocks ; dyma hefyd ei henw yn ôl Cynhaiarn MS. 79 . Ni allai'r ddynes hon fod yn ail wraig i Madocks , oherwydd y mae digon o dystiolaeth (yn cynnwys y llawysgrifau a nodwyd) iddi fynd i fyw yn Nhregunter , Talgarth , a adawyd iddi gan ei hewythr, ar ôl marwolaeth ei gwr. Er hynny, dywed Theophilus Jones yn bendant ( Hist. Brecknock , 3ydd arg., iii, 47, ond yma'n atgynhyrchu'r argraffiad cyntaf a chyfoes) mai un ferch yn unig* oedd gan Samuel Hughes a'i wraig, ac yng nghofnod bedydd y ferch honno ( 17 Meh. 1786 ), enwir hi'n Amelia Sophia . Y mae'n amlwg mai'r un person sydd yma. Hwyrach iddi gashau ei henwau bedydd teyrngar ond rhodresgar, a mabwysiadu enwau symlach* — a hynny cyn ei phriodas gyntaf (â Roderick Gwynne ), oherwydd geilw Poole ( Brecknockshire , 102) hi'n ‘ Eliza Anne Hughes ’ yn ei gyfeiriad at y briodas honno. Gellir ychwanegu mai Eliza Anne oedd enw ei merch hefyd. Priododd y ferch J. W. Roche , a bu'n byw yn Nhregunter , — gelwir hi'n Eliza Anna Ermina ar ei charreg fedd ( Theophilus Jones , op. cit., iii, 53).

Ffynonellau:

  • … hefyd yn Journal of the Welsh Bibliographical Society , iii, 256-7 (gyda llyfryddiaeth)
  • ac yn Cylchgrawn Cymdeithas Hanes y Methodistiaid Calfinaidd , x, 80, xiii, 85-97.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Atodiadau a chywiriadau:

HARRIS, JOSEPH (1704-1764).

Erbyn hyn rhaid diwygio'r erthygl flaenorol. Gw. ‘ Etifeddion Harrisiaid Trefeca ’ yn Yng Nghysgod Trefeca , R. T. Jenkins , 1968 , erthygl a ymddangos odd gyntaf yn Y Traethodydd , 1961 . ‘ Eliza Anne ’ oedd hi (buasai ei chwaer, ‘ Amelia Sophia ’, f. yn 1794 ), un o ferched, nid unig ferch, Samuel Hughes . Ei gwr cyntaf hi oedd Roderick Gwynne , Buckland . Bu ef f. 20 Mawrth 1808 , a phriododd hithau William Alexander Madocks , 2 Ebr. 1818 .

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54