Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



HERBERT, EDWARD (1583-1648), barwn 1af Herbert (o) Cherbury; g. 3 Mawrth 1583 yn Eyton-on-Severn, mab Richard a Magdalen Herbert, castell Trefaldwyn. Aeth i Goleg University, Rhydychen, ym mis Mai 1596. Priododd Mary Herbert yn 1599 a bu'n byw yn Llundain i gychwyn cyn dychwelyd i Drefaldwyn yn 1605; yno cafodd ei ddewis yn ustus heddwch ac yn siryf.

Yn 1608 aeth ar daith i Ewrop — y gyntaf o'r teithiau a ddisgrifir mewn dull mor fywiog yn ei Life, un o'r hunangofiannau cyntaf yn yr iaith Saesneg. Dewiswyd ef yn llysgennad Lloegr yn Paris yn 1619, a bu'n byw yno mewn dull pur rwysgfawr hyd nes collodd y swydd yn 1624. Crewyd ef yn arglwydd Herbert (o) Cherbury yn 1629, eithr ymddengys ei fod yn siomedig am na chafodd ei gydnabod a'i ad-dalu fel y disgwyliai am ei wasanaeth i'r Goron. Yn ystod y Rhyfel Cartrefol yr oedd yn amhleidiol; gwrthododd droeon gydsynio â cheisiadau i ymuno â phlaid y Brenhinwyr. Pan gymerodd llu'r Senedd ei gastell, symudodd Herbert i Lundain, ac yno y bu f. ar 20 Awst 1648.

Yr oedd Herbert yn ŵr golygus, coegfalch, teimladol, ac yn feddyliwr dwfn a gwrol — yn gymysgfa ryfedd o athronydd a digrifwas. Yr oedd iddo bersonoliaeth gref a fowldiwyd mewn oes o drawsnewid — o oes prysurdeb a gweithgarwch cyfnod Elisabeth i oes rheswm blynyddoedd olaf cyfnod y Stiwartiaid. Y mae ei De Veritate, 1624, yn pontio'r agendor rhwng meddwl cyfnod y Dadeni a'r cyfnod presennol, ac y mae ei ysgrifeniadau ar grefydd yn dangos y ffordd tuag at ddeistiaeth a diwinyddiaeth ryddfrydig y cyfnod diweddarach.

Llyfryddiaeth:

  • The Life of Herbert of Cherbury (gol. Lee) (Gwasg Gregynog, 1928);
  • Smith, English and Latin Poems, 1923;
  • De Veritate, 1624 (cyf. a gol. M. H. Carre), 1937;
  • De Causis Errorum, 1645;
  • De Religione Laici, 1645 (cyf. a gol. H. R. Hutcheson), 1944;
  • De Religione Gentilium, 1663;
  • Religio Laici (gol. Wright);
  • M.L.R., 28, 1933;
  • R. I. Aaron, yn M.L.R., 36, 1941, a Mind, 54, 1945 (y rhain yn delio â llawywrifau Herbert);
  • ar athroniaeth Herbert gw. rhagymadroddion M. H. Carre a H. R. Hutcheson (uchod), a Sorley, yn Mind, iii, 1894.

Awdur:

Yr Athro Richard