Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



HOPKIN , LEWIS ( c. 1708 - 1771 ), bardd ,

mab Lewis Hopkin o Lanbedr-ar-fynydd ym Morgannwg , un o ddisgynyddion y cwndidwr , Hopcyn Tomas Phylip o Gelli'r-fid . Dysgodd grefft saer coed , ac yr oedd yn feistr ar lawer o grefftau eraill. Pan oedd yn wr ifanc, symudodd i blwyf Llandyfodwg , ac yno, yn Hendre Ifan Goch , y bu ei gartref hyd ei farw yn 1771 . Troes yn Anghydffurfiwr , ac yr oedd yn aelod (ac yn ddiacon , yn ôl rhai) yng nghapel y Cymer . Dywaid ei fab y byddai'n cynnal gwasanaethau yn nhai ffermydd y Blaenau , a bod ganddo bulpud a ddefnyddiai with bregethu yn yr ysgubor yn Hendre Ifan Goch . Yr oedd yn wr pwysig yng nghylchoedd Anghydffurfiol y Blaenau , a bu ei fab, Lewis , yn weinidog ar eglwys Annibynnol Bromyard yn sir Henffordd . Ond yr oedd hefyd yn ffigur amlwg yn yr adfywiad llenyddol a welwyd ym Morgannwg yn hanner cyntaf y 18fed g. Ymroes i feistroli celfyddyd cerdd dafod , ac i drefnu eisteddfodau barddol tebyg i'r rhai a gynhelid yn y Gogledd. Gyrrodd rai o'i gynhyrchion i'r cylchgrawn, Trysorfa Gwybodaeth , 1770 , ac yn 1813 cyhoeddodd ei fab-yng-nghyfraith, John Miles , gasgliad o'i weithiau prydyddol, a rhoi iddo'r teitl; Y Fel Gafod . Nid yw'n fardd mawr, ond dengys ei waith ôl yr ymdrech a wnaethai i astudio'r iaith, ac i feistroli'r gynghanedd a'r pedwar mesur ar hugain . Ef, yn ddiamau, oedd y gwr galluocaf a gysylltir â'r adfywiad hwn, a'r un a gafodd fwyaf o ddylanwad ar fywyd llenyddol Morgannwg yn yr oes honno. Ac ef oedd athro barddol Edward Evan , a chydnebydd Iolo Morganwg ei fod yn un o'r rhai a fuasai'n ei hyfforddi. Yr oedd yn wr tra diwylliedig. Mynnir ei fod yn dra chyfarwydd â llenyddiaeth Saesneg y 18fed g. , ac yr oedd ganddo lyfrau Lladin a Ffrangeg yn ei lyfrgell. Claddwyd ef yn Llandyfodwg , a chyhoeddodd Iolo Morganwg farwnad iddo yn 1772 , o dan y teitl, Dagrau yr Awen .

Am hanes mab arall i Lewis Hopkin sef Hopkin Hopkin ( 1737 - 1754 ) ‘ Hopcyn Bach ’ gw. Gent. Mag. 1754 , 191, a Hopkiniaid Morgannwg , 108-11, a Peate : Guide to the Collection of Welsh Byegones yn A.G.C. , 1929 , 79.

Ffynonellau:

  • Hopkiniaid Morganwg , 1909 , 1909 , 70-148;
  • G. J. Williams , Traddodiad Llenyddol Morgannwg , 1948 , 1948 , 231-6, 282-9;
  • Iorwerth Peate Guide to the Collection of Welsh Bygones , Amgueddfa Genedlaethol Cymru, 1929 , 79.

Awduron:

Athro-Emeritus Griffith John Williams, M.A., (1892-1963), Gwaelod-y-garth, Caerdydd

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54