Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JAMES , IVOR ( 1840? - 1909 ), cofrestrydd cyntaf Prifysgol Cymru, a hanesydd ;

g. yn sir Fynwy , c. 1840 , yn disgyn (meddir) o deulu Arnold , Llanfihangel Court [q.v.] . Wedi peth amser yn Queens' College , Caergrawnt , aeth i Lundain yn newyddiadurwr ; bu hefyd yn astudio'r gyfraith ac, ar un adeg, yn ystyried cymryd urddau eglwysig. Yr oedd wedi ymsefydlu yn Abertawe erbyn yr adeg pan oedd y mudiad i sefydlu coleg prifathrofaol i wasnaethu Deheudir Cymru a Mynwy ar droed. Gweithiodd ef yn ddygn dros gael gosod y coleg hwnnw yn Abertawe , a phan bennwyd ar Gaerdydd mynnodd y rhai a fu'n gweithio dros Gaerdydd gael James yn gofrestrydd cyntaf y coleg newydd — gwelent fod ganddo dalent arbennig ar gyfer gwaith o'r fath. O hynny ymlaen, sef o 1883 , gweithiodd yn galed dros y sefydliad newydd, gan lwyddo i drefnu bod llyfrgell fawr E. G. R. Salisbury [q.v.] , yn cynnwys llyfrau yn delio â Chymru a'r gororau , yn dyfod yn eiddo i Goleg Caerdydd . Yn y cyfamser bu ef a W. Cadwaladr Davies [q.v.] , cofrestrydd coleg newydd Bangor , yn gydysgrifenyddion y pwyllgor a oedd yn trefnu i gael siarter i Brifysgol Cymru , a phan sefydlwyd y brifysgol daeth James yn gofrestrydd cyntaf iddi ( Mawrth 1895 ) a dal y swydd hyd oni ymddeolodd yn 1906 .

Trwy gydol ei oes — yn Llundain , Abertawe , a Chaerdydd — rhoes James lawer o sylw i rai agweddau ar lenyddiaeth Lloegr ac yn arbennig hanes Cymru yn yr 16eg g. a'r 17eg. Yr oedd greddf y gwir ymchwilydd ynddo, a threuliodd lawer o'i amser yn yr Amgueddfa Brydeinig a'r Public Record Office . Credai ef mai Cymro , sef y capten Thomas James y ceir ei hanes yn y D.N.B. , oedd arwr ‘ The Ancient Mariner ’ ( S. T. Coleridge ), a chyhoeddodd lyfryn ( Cardiff , 1890 ) o'r enw The Source of the Ancient Mariner . Ysgrifennodd i'r Traethodydd 1886 , ac y mae ganddo bedair erthygl ar Maurice Kyffin yn Wales (gol. O. M. Edwards ), 1894 a 1895 . Rhoesai sylw arbennig i gyflwr yr iaith Gymraeg a chyhoeddi, 1887 , pamffledyn, The Welsh Language in the 16th and 17th Centuries . Ceir syniad gweddol glir am ei wahanol ddiddordebau Cymreig a Seisnig os astudir y llawysgrifau a restrir isod. Bu f. 13 Ebrill 1909 yng Nghaerdydd yn 69 oed.

Ffynonellau:

  • Western Mail , 14 Ebrill 1909 ;
  • The Nationalist , Caerdydd , Mai 1909 ;
  • NLW MSS 3482, 4301-39.

Awdur:

Syr William Llewelyn Davies, M.A., LL.D., F.S.A. (1887-1952), Aberystwyth

Atodiadau a chywiriadau:

JAMES , IVOR ( 1840? - 1909 ; Bywg. , 398)

g. Ivor James , neu Ivor Barnold Robert James , fel y gelwai ei hun, 21 Medi 1840 , yn ‘ Britannia ’, ym mhentref Rock , ym mhlwy Bedwellte , Sir Fynwy , yn fab i Robert James a Mary ( Arnold ) ei wraig. Ar ochr ei fam, felly, yr oedd iddo gysylltiad â theulu Llanddewi Nant Hodni a Chwrt Llanfihangel . Symudodd y teulu i Lansamlet lle y bu'r tad yn ysgolfeistr . Bu Ivor James yn newyddiadurwr yn Llundain am gyfnod a chymerai ddiddordeb hefyd mewn darllen dogfennau yn yr Amgueddfa Brydeinig cyn iddo fynd i Gaergrawnt . Pr. tua 1870 â Margaret Elborough Pruen , merch Dr. Henry Pruen , rheithor Ashchurch , swydd Caerloyw . Darllener E.R.G. Salisbury (nid ‘E.G.R.’).

Ffynonellau:

  • Gw. hefyd South Wales Daily Post , 14 Ebr. 1909 ;
  • W. Samlet Williams , Hanes a Hynafiaethau Llansamlet (History & antiquities of Llansamlet) , Dolgellau, 1908 (Dolgellau 1908 ).

Awdur:

Prys Morgan, Abertawe

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54