Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JONES , DAVID ( 1741 - 1792 ), gweinidog gyda'r Bedyddwyr, a llenor ;

g. yn Ynys-domlyd , Cwmaman ( Caerfyrddin ); ond aeth i sir Fynwy i ddilyn ei grefft fel teiliwr . Argyhoeddwyd ef dan bregethu Howel Harris ; ac ar hyd ei oes wedyn bu sawr Methodistiaeth yn drwm arno, serch mai â'r Bedyddwyr , ym Mhen-y-garn , yr ymaelododd. Dechreuodd bregethu , ac yn 1773 urddwyd ef yn gynorthwywr i Miles Harri [q.v.] fel gweinidog ; fel ‘ Dafydd Jones o Bontypŵl ’ yr adwaenir ef orau. Yr oedd wedi cyhoeddi, 1758 , Pererindod Ysprydol, o'r Aipht i Ganaan , ac yn 1773 cyhoeddodd farwnad i Miles Harri . Pregethai ym Merthyr Tydfil ym more hanes y gweithfeydd yno. Bu'n briod ddwywaith; ei ail wraig oedd Hannah Jones , gweddw o'r Ddôl-goch , Castellnewydd Emlyn , a ddaliai fferm ac a gadwai fusnes bragu . Symudodd yntau, yn 1785 neu 1786 , i'r Ddôl-goch . Ymunodd ag eglwys y Graig , Castellnewydd , a bu'n gyd-fugail arni. Yr oedd wrth ei fodd ynddi, oblegid eglwys led- Fethodistaidd oedd hi — eglwys ‘ddiwygiadol’ ei naws, a oedd wedi cefnu yn 1775 ar hen gynulleidfa sobrach y Pant Teg . Cyfaill mawr i David Jones yn yr ardal oedd David Morris [q.v.] , Tŵrgwyn ; un arall oedd Peter Williams [q.v.] . Daeth i ben David Jones ( Medi 1786 ) ddarparu argraffiad Cymraeg o ‘ Feibl poced ’ John Canne — yr oedd Howel Harris a Miles Harri gynt wedi gwerthu llawer copi o'r argraffiad Saesneg . Cafodd gan Peter Williams ymuno ag ef yn y gwaith — gwaith a fu'n achos uniongyrchol diarddeliad Peter Williams . Rhoes cymanfa'r Bedyddwyr ei sêl ddwywaith ( 1787 , 1788 ) ar yr antur. Dechreuwyd cyhoeddi'r llyfr yn 1788 , a chwplawyd ef yn 1790 ; David Jones yn bennaf a deithiai i'w werthu ar draws gwlad. Bu f. 24 Ionawr 1792 , a chladdwyd yn Nhroed-yr-aur ; canwyd marwnadau iddo gan Morgan John Rhys ac eraill. Syrthiodd ei weddw i dlodi mawr (trwy aflwyddiant ei masnach yn hytrach na thrwy golledion ar y ‘ Beibl Bach ’), a dywedir iddi f. ar y plwyf, rywbryd ar ôl 1839 .

Ffynonellau:

  • M. J. Rhys yn Y Cylchgrawn Cyn-mraeg , Mai 1793 ;
  • Joshua Thomas , Hanes y Bedyddwyr ymhlith y Cymry (ail arg.), 497, 573;
  • D. Jones , Hanes y Bedyddwyr yn Neheubarth Cymru (1839) , 694;
  • W. Rowlands , Llyfryddiaeth y Cymry (Llanidloes, 1869) ;
  • Gomer M. Roberts , Bywyd a Gwaith Peter Williams (Caerdydd, 1943) , pen. 6, 8.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54