Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JONES , EDMUND ( 1702 - 1793 ), Pontypwl , pregethwr Annibynnol ac awdur .

Ganwyd ym mhlwyf Aberystruth , sir Fynwy , 1 Ebrill 1702 , mab John a Catherine Lewis , Penllwyn , tyddyn yn ymyl gorsaf ffordd haearn Nantyglo (yn awr), y rhieni yn aelodau yn eglwys Annibynnol Penmaen . Cafodd ychydig addysg o dan Howel Prosser , curad Aberystruth . Dechreuodd bregethu yn 1722 , bu'n cynorthwyo gweinidog Penmaen , a chafodd ei ordeinio yno yn 1734 . Yn 1727 a 1728 bu dadlau cyhoeddus poeth a ffyrnig rhyngddo ef a Miles Harri ar fater bedydd oedolion — dadlau a gymerth le yn Blaenau Gwent (ym mhlwyf Aberystruth ) lle yr oedd achos cryf gan y Bedyddwyr . Bu Edmund Jones yn gofalu am y gangen o eglwys Penmaen a gyfarfyddai yn fferm Ty'n llwyn yn Ebwy Fawr , ac yr oedd yn gobeithio y câi ddilyn bugail Penmaen , eithr Philip David a ddewiswyd ( 1740 ). Wedi ei siomi yn hynny o beth, symudodd Edmund Jones ym mis Gorffennaf 1740 i Bontypwl ac ymsefydlodd yn y Transh , lle yr adeiladodd dy cwrdd Annibynnol a pharhau i ofalu am y cynulliad yn Ebwy Fawr . Yn ôl yr hyn a ddywedodd George Whitefield , gwerthodd ei lyfrau am £15 er mwyn medru gorffen yr adeilad.

Yr oedd yn Galfin cryf ac yn efengylydd selog, ac efe a fu'n foddion i ddod a Howel Harris i bregethu am y tro cyntaf yn sir Fynwy — ym misoedd Mawrth ac Ebrill 1738 yn Ebwy Fawr (yn Tyllwyn , y mae'n debyg); ar yr amgylchiad hwnnw y dychwelwyd y rhai a ddaeth wedi hynny yn arweinwyr Methodistiaeth yn sir Fynwy , yn enwedig John Powell a M. J. Lewis . Er ei fod yn teimlo'n gyfeillgar tuag at Harris ofnai Edmund Jones y byddai i gynnydd Methodistiaeth ymysg Anghydffurfwyr beri i lawer ohonynt gael eu tynnu i'r Eglwys Sefydledig fel y gobeithiai Harris — mynnai hwnnw ddiwygio'r Eglwys o'r tu mewn iddi ei hun. O'r herwydd bu Edmund Jones yn awgrymu i rai seiadau, e.e. Defynnog a Chastellnedd , eu ffurfio eu hunain yn eglwysi Annibynnol , ac arweiniodd hyn i anghyddealltwriaeth rhwng Jones a Harris , eithr yr oedd Calfiniaeth gref y ddau yn ddolen gydiol rhyngddynt a barhaodd hyd adeg marw Harris . Yr oedd duwioldeb Jones a'i sêl dros efengyleiddio yn cael eu hedmygu gan Whitefield a'r arglwyddes Huntingdon ac yr oedd iddo groeso bob amser i goleg yr arglwyddes yn Nhrefeca .

Yr oedd Edmund Jones yn briod ond yn ddi-blant; bu ei wraig, Mary , a aned yn 1696 , farw 1 Awst 1770 . Yr oedd eu bywyd priodasol yn un hapus iawn, eithr nid oes sail i'r traddodiad i Whitefield benderfynu priodi wedi iddo weled pa mor hapus yr oedd y ddeuddyn. Er nad oedd Jones yn rhy dda ei fyd, yr oedd yn hael ac yn tueddu i fod yn wastraffus. Gwyddys iddo roddi ei gôt uchaf ar un amgylchiad, a'i grys ar amgylchiad arall, i bobl dlotach nag efe ei hun a gyfarfu ar ei deithiau.

Trafaeliodd lawer i bregethu yng Nghymru a Lloegr — 400 milltir yn 1782 yng Ngogledd Cymru gan bregethu ddwywaith y dydd; hyd yn oed yn 1789 , pan oedd yn 87, pregethodd 405 o weithiau. Nid oedd yn bregethwr poblogaidd, fodd bynnag. Ar wahân i gyfrolau o bregethau fe'i cofir ef fel awdur Historical Account of the Parish of Aberystruth , 1779 , gwaith y mae'n rhaid ei ddarllen fwy nag unwaith er mwyn medru amgyffred ystyr a phwysigrwydd llawer o'r ffeithiau a roddir neu y cyfeirir atynt ynddo, a Relation of Apparitions in Wales , 1780 , casgliad diddorol o len gwerin. Daethpwyd i'w alw ‘ Yr Hen Broffwyd ’ ar gyfrif ei broffwydoliaethau y gwireddwyd rhai ohonynt. Y mae ei ddyddiaduron yng nghadw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru — bu agos iddynt â chael eu defnyddio gan siopwr ym Mhontypwl ychydig wedi marw Jones fel papurach pacio nwyddau.

Yr oedd Edmund Jones yn berchen personoliaeth ddeublyg — ar y naill law yn pregethu'r efengyl yn ddiofn ac yn sefydlu eglwysi newyddion , yn efengylydd selog a Chalfin cadarn, ac ar y llaw arall yn ofergoelus ac yn cael ei frawychu gan arwyddion pethau drwg i ddyfod. Yr oedd yn wastad yn brysur yn croniclo datblygiadau a newyddion ynglyn â chrefydd , a chyfeirir ato'n fynych gan ysgrifenwyr hanes y 18fed g. yng Nghymru . Ceir ysgrif ragorol arno yn Yr Adolygydd , 1850 , gan Evan Jones (‘ Ieuan Gwynedd ’) , a ailargraffwyd yng ngwaith cyflawn y gwr hwnnw.

Ffynonellau:

  • Dyddiaduron Edmund Jones yn Ll.G.C. ( NLW MSS 7021-30, yn ymestyn am rai blynyddoedd o 1729 hyd 1789);
  • llythyrau a dyddiaduron Howel Harris yn Ll.G.C.;
  • T. Rees , History of Protestant Nonconformity in Wales , 152-4, 367-70, 430-5;
  • Hanes Eglwysi Annibynnol Cymru , 67-71;
  • Memoirs of the life of the Rev. G. Whitefield … Faithfully selected from his original papers, journals, and letters (Llundain, 1772) , 260;
  • Enwogion y Ffydd (1880) , iii;
  • ‘Spiritual Botanology,’ 1771 , cân lawysgrif gan Edmund Jones yn llyfrgell gyhoeddus Casnewydd-ar-Wysg;
  • Seren Gomer , 1825 , 1851 ;
  • Y Cofiadur , 1825 .

Awdur:

Arthur Gray-Jones, M.A., Abergafenni / Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54