Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JONES , EVAN ( 1777 - 1819 ), gweinidog gyda'r Bedyddwyr ;

g. yn Llandysul , ond o Eglwyswrw yn sir Benfro yr oedd ei deulu, ac fel dyn o Eglwyswrw y cyfeirir ato gan Richards o Lynn . Ymaelododd yn eglwys Pen-y-bont , Llandysul , a dechreuodd bregethu . Yn ôl David Jones ( Bed. Deheubarth , 88), yn 1796 y bu hyn; ond y mae peth amheuaeth, oblegid dywed David Jones iddo ddechrau pregethu yn yr un flwyddyn â Daniel Davies , Talgoed , ac yn ôl Joshua Thomas ( Hanes y Bed. , 623), yn 1792 y cychwynnodd hwnnw. Aeth i academi Bryste am bedair blynedd, dan Ryland , a dystiai mai efe oedd y myfyriwr galluocaf a fu ganddo erioed — a barnai Thomas Shankland yn ein dyddiau ni mai Evan Jones oedd y galluocaf o wrthwynebwyr Richards o Lynn . Os yw dyddiadau David Jones yn gywir, y mae'n rhaid bod Evan Jones hyd yn oed pan oedd yn y coleg wedi dechrau cymryd ei ran yn y dadleuon a oedd ar y pryd yn corddi'r enwad yn y de-orllewin, oblegid y mae William Richards yn ensynio mai efe oedd yn fwyaf blaenllaw yn yr erlid yng nghymanfa Penybont yn 1797 ar John Williams (‘ Siôn Singer ’) [q.v.] . Bwriedid galw Evan Jones i fugeilio Penybont , ond ni ddygymyddai ag ‘arddodiad dwylo’; felly ar 5 Tachwedd 1800 derbyniodd alwad eglwys (newydd) Bethania , Aberteifi . Yn y cyfamser yr oedd rhwyg 1799 wedi digwydd, a daeth Evan Jones i'r maes dros y Calfiniaid . Cyhoeddodd yn 1801 neu 1802 bamffledyn, Traethawd Byrr ar Dduwdod Crist , yn ymosod ar William Richards ; ac wrth gwrs, atebwyd ef yn chwyrn gan Richards mewn amryw o'r Papurynnau Achlysurol . Enillodd boblogrwydd mawr fel pregethwr , hyd yn oed yn Broadmead ( Bryste ) pan oedd yn fyfyriwr; rhwng 1800 a 1810 gwelir ei enw'n fynych yn hanes cymanfaoedd a chyrddau chwarter y Bedyddwyr ; ac y mae traddodiad na fynnai Christmas Evans bregethu ar ei ôl. Ond byddai'n meddwi 'n gyhoeddus — edliw William Richards yn 1802 iddo ‘ ei oferedd, yn enwedig ar hyd ffeiriau a thafarnau Castell Newydd ,’ e.e. yn 1800 . Dygymyddwyd â'i ffaeleddau am gryn amser, ond yn 1810 bu'n rhaid ei ddiarddel. Ar ôl cael ei edfryd i aelodaeth eglwysig fwy nag unwaith, syrthiodd ymaith yn gyfan gwbl. Bu f. yn Eglwyswrw 10 Rhagfyr 1819 , yn 42 oed. Heblaw'r pamffledyn uchod, cyhoeddodd yn 1809 ( Cardiff Catalogue ) draethawd, Maddeuant Pechod , cyfieithiad o waith Abraham Booth ; dywed David Jones iddo hefyd gyhoeddi llyfryn, Bendithion Rhad, ac nid Prynedig .

Ffynonellau:

  • W. J. Davies , Hanes Plwyf Llandyssul (1896) , 155-6;
  • Trafodion Cymdeithas Hanes Bedyddwyr Cymru , 1930 , 40-55;
  • a'r cyfeiriadau uchod.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54