Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JONES , EVAN (‘ Ieuan Gwynedd ’; 1820 - 1852 ), gweinidog a newyddiadurwr .

Ganwyd ym Mryn Tynoriad , ger Dolgellau , 5 Medi 1820 , yn un o chwech o blant Evan a Catherine Jones . Yn 1824 , symudodd y teulu i Ty Croes , Bontnewydd , Dolgellau . Iechyd gwael a gafodd ar hyd ei oes, ac oherwydd hyn yn ysbeidiol iawn y mynychodd ysgolion y Brithdir , Rhydymain , Llanfachreth , a Dolgellau rhwng 1826 ac 1836 . Yn 1836 dechreuodd weithio gyda L. Williams , bancer , yn Nolgellau , ond buan y gwelwyd ei fod yn anaddas i'r gwaith. Rhwng 1836 a 1839 bu'n ceisio cadw ysgol yn Brithdir , Rhydymain , Llanwddyn , a Phenybontfawr . Methiant fu pob ymgais oherwydd diffyg cefnogaeth. Dechreuodd bregethu yng nghapel Sardis , Llanwddyn , 18 Mawrth 1838 . Ym Mai 1839 cafodd le fel athro yn ysgol Dr. Daniel Williams ym Mangor , ond yn Hydref y flwyddyn honno penderfynodd fynd yn ddisgybl i ysgol y Parch. J. Jones , Marton , sir Amwythig . Pan fu farw ei athro yn Nhachwedd 1840 , cymerodd ‘ Ieuan Gwynedd ’ ei le fel bugail yr achos yno, gan barhau i astudio dan arweiniad y Parch. T. Jones , Minsterley . Ym Medi 1841 derbyniwyd ef i athrofa Aberhonddu , lle y bu am bedair blynedd. Ar ddiwedd ei gwrs, urddwyd ef yn weinidog capel Annibynnol Saron , Tredegar , ym mis Gorffennaf 1845 . Ym Marton, ar 11 Tachwedd 1845 , priododd Catherine , merch John Sankey , Rorrington Hall , Marton . Ganed iddynt un plentyn, ond bu farw'n fuan wedi ei eni. Bu farw'r fam hithau 25 Ebrill 1847 .

Ar ddiwedd 1847 ymddiswyddodd o'i ofal yn Nhredegar oherwydd afiechyd, a thua'r un adeg gorfu iddo wrthod y swydd o ysgrifennydd y Gymdeithas Ddirwest Genedlaethol , am yr un rheswm. Ym Mawrth 1848 symudodd i Gaerdydd i olygu The Principality , ond ymddiswyddodd ym mis Medi am ei fod ef a'r cyhoeddwr yn anghydweld ar gwestiwn derbyn arian y Llywodraeth i gynnal ysgolion. Y mis dilynol penodwyd ef ar staff The Standard of Freedom (cyhoeddwr, John Cassell ) yn Llundain . Yn y swyddfa honno bu'n cynorthwyo gyda The Pathway , cylchgrawn i bobl ifainc, ac yn golygu Almanac y Cymru , 1849 . Yn Rhagfyr 1848 priododd Rachel , pumed ferch y Parch. Walter Lewis , Tredwstan . Gorfu iddo ddychwelyd i Gaerdydd ddiwedd Awst 1849 oherwydd ei iechyd. Yno ymgymerodd â golygu Y Gymraes , dan nawdd arglwyddes Llanover , a'r Adolygydd , chwarterolyn. Methiant ariannol fu'r ddau, ac ymhen dwy flynedd trosglwyddwyd hwy i swyddfa D. Rees yn Llanelli , lle y bwriadwyd i ‘ Ieuan Gwynedd ’ a Rees fod yn gyd-olygyddion . Bu f. 23 Chwefror 1852 , a'i gladdu yn y Groes Wen.

Ysgrifennodd farddoniaeth a bu'n cystadlu droeon mewn eisteddfodau, ond erbyn heddiw ni chyfrifir bod fawr o gamp ar ei farddoniaeth. Ymunodd â'r mudiad dirwestol yn 1836 ac ar hyd ei oes bu'n cyfrannu erthyglau a llythyrau i amryw bapurau a chyfnodolion, Cymraeg a Saesneg , i hyrwyddo'r mudiad. Prif orchestwaith ei fywyd ydoedd amddiffyn Anghydffurfiaeth Cymru yn erbyn cyhuddiadau rhai Eglwyswyr , ac yn arbennig comisiynwyr y Llyfrau Gleision yn 1847 . Ceir ei erthyglau ar y pwnc hwn yn y Shrewsbury Chronicle , Yr Amserau , The Nonconformist , John Bull , a'r Monmouthshire Merlin . Ailgyhoeddodd rai ohonynt yn bamffledi (gw. isod). Ysgrifennai'n rymus a dadleuai'n gadarn gan ofalu casglu llu o ffeithiau sicr ymlaen llaw; gw. Facts Figures and Statements in Illustration of the Dissent and Morality of Wales: an Appeal to the English People by Evan Jones ( London , 1849 ), a hefyd A Vindication of the Educational and Moral Condition of Wales in reply to William Williams, Esq., Late M.P. for. Coventry by Evan Jones of Tredegar ( Llandovery , 1848 ).

Ffynonellau:

  • Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen ... from the earliest times to the present , 1908 ;
  • R. O. Rees , Gweithiau barddonol a rhyddieithol Ieuan Gwynedd ei fywyd a'i lafur , Dolgellau, 1876 ;
  • Bywyd Ieuan Gwynedd ganddo ef ei hun , Clasuron Cymru, Caernarfon, 1900 ;
  • Y Geninen , Mawrth 1895 , 1, a 1920 , 113, 217;
  • Y Traethodydd , 1894 , 177, a 1902 , 420;
  • NLW MSS 1032, 2695, 2761-8.

Awdur:

Frank Price Jones, (1920-75), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54