Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JONES , MORGAN HUGH ( 1873 - 1930 ), hanesydd, a gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ;

g. 26 Ebrill 1873 yn Nhreherbert ; yng Ngheredigion yr oedd gwreiddiau ei deulu. Bu yn yr ysgol (ac yn ddisgybl-athro ) yno dan M. O. Jones [q.v.] , gŵr y soniai amdano â'r parch dyfnaf ar hyd ei oes. Athro , yn wir, a fu ef bob amser; fel athro y pregethai, a threfnusrwydd athro da a welir yn ei ysgrifeniadau. Dechreuodd bregethu yn 1892 , ac yn 1897 aeth i Drefeca ; wedyn ( 1897-1900 ) bu yng Ngholeg Aberystwyth , a graddiodd yn 1900 gydag anrhydedd mewn Cymraeg . Ei fwriad ar y pryd oedd dal ymlaen i astudio Cymraeg ; ymddiddorai hefyd mewn hynafiaethau . Galwyd ef i fugeilio yn Abercynon (ordeiniwyd ef yn 1902 ), ond yn 1903 symudodd i Heol-y-dŵr , Caerfyrddin , a bu yno hyd 1906 ; priododd ferch i John Wyndham Lewis , un o'i ragflaenwyr yn yr ofalaeth; bu ganddo hefyd ran ( 1905 ) yng nghychwyniad Cymdeithas Hynafiaethol sir Gaerfyrddin — efe oedd ei hysgrifennydd cyntaf, a golygodd ei Thrafodion am 21 mlynedd. Ond gadawodd y dref yn 1906 i fod yn un o athrawon yr ysgol ragbaratoi yn Nhrefeca , a bu yno hyd 1909 . Yn ôl ei dystiolaeth ef ei hunan, y cyfnod byr hwn a newidiodd gwrs ei fywyd. Rhoddwyd arno ofal y gist y cedwid papurau Trefeca ynddi, a dechreuodd yntau fynd i'w pennau. Hyd yn oed pan symudodd i ofalaeth Jerusalem , Ton ( Ystradyfodwg ), yn 1909 , ni phallodd y diddordeb hwn. Yn 1914 , penodwyd ef yn ysgrifennydd Pwyllgor Hanes y Methodistiaid Calfinaidd ; canlyniad hyn fu cychwyn y Gymdeithas Hanes ( 1916 ) a'i Chylchgrawn ; bu'n cydolygu hwnnw (gyda J. H. Davies a Richard Bennett ) [qq.v.] am bedair blynedd, ac o 1920 hyd ei f. ef oedd yr unig olygydd . Yn 1920 gadawodd y Ton am ofalaeth Penllwyn , i fod yn nes at y llawysgrifau, a oedd bellach yn Aberystwyth ; ac yn 1922 traddododd ei ‘ Ddarlith Davies ’; ei theitl oedd The Trevecka Letters : yn 1932 (wedi ei f.) cyhoeddwyd cyfrol dan y teitl hwnnw, yn cynnwys math o ‘brolegomena’ i astudiaeth y llythyrau, rhestr fanwl ohonynt, a phenodau'n dangos y goleuni a deflid ganddynt ar hanes gwahanol agweddau ar Fethodistiaeth . Yr oedd wedi cynnig cynnwys y llyfr i arholwyr y Brifysgol am y radd o Ph.D. , a roddwyd iddo yn 1929 . Dychwelodd yn 1929 i'w hen ofalaeth yn Heol-y-dŵr , Caerfyrddin , ond bu f. yno 5 Mai 1930 .

Ni wnaeth neb un fwy cymwynas i haneswyr Methodistiaeth Cymru nag a wnaeth M. H. Jones . Yr oedd hyd yn oed ei gyfyngiadau'n werthfawr — buasai gŵr o ‘athrylith’ fwy ac o ddychymyg bywiocach wedi ffoi o ŵydd y pentyrrau o bapurau a gedwid gynt (yn ddiofal i'w ryfeddu) yn Nhrefeca . Ond bodlonodd ef i gopïo, i restru, i gasglu enwau a dyddiadau a mân ffeithiau ; ac yr oedd ei wastadrwydd, ei drefnusrwydd, ei fanylder, ei amynedd diderfyn, yn ei gymhwyso bron yn wyrthiol at y gwaith. Y mae ei restr o'r llythyrau, ei Itinerary fanwl o symudiadau Howel Harris , ei gyfraniadau i lyfryddiaeth Methodistiaeth , wedi arbed amser dirfawr, a llafur caled, i'w olynwyr. Wrth edrych ar restr hir ei gyfraniadau i'r Cylchgrawn Hanes , ac ar yr un pryd i Drafodion Cymdeithas Hanes sir Gaerfyrddin , y mae'n anodd sylweddoli iddo fod ar hyd yr amser yn weinidog gweithgar ac yn hyrwyddwr dyfal i welliannau yn nhrefn ac addysg yr ysgolion Sul . Ar ddiwedd y gyfrol The Trevecka Letters , 307-10, ceir rhestr o'i ysgrifau i gyfnodolion misol a chwarterol, ond ni cheisiwyd rhestru ei gyfraniadau mynych i'r Wasg wythnosol.

Ffynonellau:

  • Adnabyddiaeth bersonol;
  • casglwyd y dyddiadau o wahanol ffynonellau.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Atodiadau a chywiriadau:

JONES , MORGAN HUGH ( Bywg. , 468)

Dylid cofio, ynglŷn ag ef ŵr arall a ymddiddorodd o'i flaen ef yn llawysgrifau Trefeca , ac a luniodd gatalog ohonynt yn 1894 , sef EVAN MORGAN ( 1855 - 1927 ); g. yn Parc-y-brain , Brwynllys (‘ Bronllys ’, ger Talgarth ), yn fab i ysgolfeistr . Aeth i wasanaeth yr Ordnance Survey yn ifanc, a bu am flynyddoedd yn y ‘ Land Valuation Office ’ yn Aberhonddu . Yr oedd yn un o aelodau gwreiddiol ( 1905 ) Cymdeithas Hynafiaethau sir Gaerfyrddin , ac yn aelod o Gymdeithas Hynafiaethol Cymru . Gŵr swil a thawedog, ond sgrifennai lawer, yn ddiddorol, ar hynafiaethau Brycheiniog yn y papurau lleol. Bu f. 21 Ebrill 1927 yn 72 oed, a chladdwyd yn y Brwynllys .

Ffynonellau:

  • Archaeologia Cambrensis , 1927 , 413;
  • gwybodaeth gan Mr. P. H. Evans, Hen Golwyn ;
  • ac adnabyddiaeth bersonol.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54