Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LEWES , Syr WATKIN ( 1740 - 1821 ), arglwydd faer Llundain ;

ail fab i'r Parch. Watkin Lewes , Pen-y-benglog (plwyf Melinau ), ac Ann Williams , Treamlod , sir Benfro . Bu'r tad yn rheithor Melinau ( 1735-59 ) a Threfdraeth ( 1759-70 ). Addysgwyd y mab yn ysgol Amwythig ac yng Ngholeg Magdalene , Caergrawnt , lle y graddiodd yn 1763 . Ar ôl cyfnod yn y Middle Temple , fe'i galwyd i'r Canghellys yn 1766 . Priododd Rebeca Eleanora , merch hynaf Thomas Popcyn , y Fforest , ger Abertawe , a etifeddodd stadau helaeth yn sir Forgannwg ac ym mhlwyf Rudbaxton , sir Benfro . Wedi methu ohono bedair gwaith fel ymgeisydd seneddol yng Nghaerwrangon , troes ei sylw i ddinas Llundain . Yno fe'i dyrchafwyd yn siryf yn 1772 ac yn henadur gward Lime Street , yn farchog yn 1773 , ac yn 1780 yn arglwydd faer . Yn 1771 fe'i cawn yn cyflwyno anerchiadau yn y Tŵr dros y tair sir ( Penfro , Caerfyrddin , ac Aberteifi ) i'r tri charcharor gwleidyddol — John Wilkes , yr arglwydd faer Crosby , a'r henadur Oliver . Yn 1780 fe'i hetholwyd yn un o'r pedwar aelod seneddol dros y ddinas, a chadwodd ei sedd hyd etholiad 1796 . Ymddiddorai yn llên a hanes Cymru , a bu yn ei dro yn drysorydd Cymdeithas yr Hen Frutaniaid ; efe oedd ail lywydd y Cymmrodorion , gan ddilyn Richard Morris [q.v.] . Tra helbulus fu rhan olaf ei fywyd; ac ef wedi afradloni ei arian aeth i ddyled, carcharwyd ef yn y Dafarn Goffi ar Ludgate Hill o fewn terfynau carchar y Fleet , ac yno, ar 13 Gorffennaf 1821 , y bu farw.

Ffynonellau:

  • Colofn hynafiaethol yn The Pembroke County Guardian (1900—. 1906) , 1900-3 . 63;
  • West Wales Historical Records (1910–29) , iii, 111;
  • Y Cymmrodor , xix, 1906 , 89-123; xxix, 1919 , 148. 1951 , 51-3;
  • The Welsh Outlook Monthly Journal of National Social Progress , xiii, 1926 . 286-8.

Awdur:

John James Evans, M.A., (1894-1965), Tyddewi

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54