Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LEWIS , GEORGE ( 1763 - 1822 ), gweinidog gyda'r Annibynwyr, a diwinydd .

g. yn 1763 yn Coed yn ymyl Trelech , sir Gaerfyrddin . Ymaelododd yng Nghapel y Graig , Trelech . Bu am dymor yn ysgol John Griffiths , Glandŵr [q.v.] , ac yn ddiweddarach yn ysgol David Davis , Castell Hywel [q.v.] . Derbyniwyd ef, yn 18 oed, i'r academi yng Nghaerfyrddin . Y prifathro ar y pryd oedd Robert Gentleman . Wedi cwrs o dair blynedd yn yr academi derbyniodd alwad oddi wrth yr eglwys Annibynnol yng Nghaernarfon , a gweinidogaethodd yn llwyddiannus yn y cylch hwn am naw mlynedd. Cyn iddo symud o'r ardal daeth i'w feddwl i ymfudo i America . Bu gohebiaeth rhyngddo a'r Dr. Edward Williams [q.v.] , gweinidog Carr's Lane , Birmingham , ar y pryd, ond daeth hefyd alwad o'r eglwys Annibynnol yn Llanuwchllyn , a phenderfynodd aros yng Nghymru . Bu yn y maes hwn am 18 mlynedd yn weinidog ac yn arolygwr ar nifer o ysgolion teithiol yng Ngogledd Cymru . Bu llwyddiant mawr i'w waith deublyg. Gwnaeth argraff annileadwy ar fywyd yr ardal.

Yn 1812 symudodd Jenkin Lewis [q.v.] , llywydd yr academi Annibynnol yn Wrecsam , i Fanceinion , fel pennaeth ar academi gyffelyb, a gwahoddwyd George Lewis gan y Bwrdd Cynulleidfaol yn Llundain i gymryd gofal yr athrofa yn Wrecsam . Cafodd ddwy alwad, o Lerpwl ac o Lanfyllin , yn 1815 . Ni fynnai'r Bwrdd iddo symud yr athrofa o Gymru , ond nid oedd wrthwynebiad iddo symud o Wrecsam i Lanfyllin ( 1815-21 ). Symudodd drachefn i'r Drefnewydd ( 1821 ), ond ymhen hanner blwyddyn bu f. yno, 5 Mehefin 1822 .

Fel esboniwr Ysgrythurol a diwinydd , safai George Lewis o'i ysgwyddau yn uwch na neb arall o'i gyfoeswyr. Yr oedd ei lyfrau a'i bamffledau yn ffrwyth astudiaeth fanwl o'r Beibl . Am gytbwysedd barn ac ymresymiad pwyllog safai ar ei ben ei hun. Ni welir yn ei lyfrau ddim o'r ormodiaith a oedd yn nodweddiadol o erthyglau dadleuol y cyfnod. Cyhoeddodd lu o bamffledau gwerthfawr ar bynciau diwinyddol a nifer o lyfrau bychain mewn geiriau syml, ac emynau unsill, at wasanaeth ysgolion Sul ac ysgolion eraill. Bwriadodd gyhoeddi ‘ Esboniad ar y Testament Newydd ,’ ond ni orffennodd y gwaith. Cyhoeddodd y tair gyfrol gyntaf pan oedd yn weinidog yn Llanuwchllyn ( 1802 ), a'r bedwaredd pan oedd yn llywydd yr academi yn Wrecsam ( 1815 ). Cyhoeddwyd y gweddill — sef tair cyfrol — ar ôl ei farwolaeth gan Edward Davies [q.v.] , ei gyd-athro a'i fab-yng-nghyfraith; mwy na thebyg mai Edward Davies a ysgrifennodd yr esboniad ar Lyfr Datguddiad yn llwyr. Ond prif waith George Lewis oedd Drych Ysgrythyrol neu Gorph o ddifinyddiaeth yn cynnwys eglurhad a phrawf o amrywiol ganghennau yr athrawiaeth sydd yn ol duwioldeb , 1796 . Esboniwr beiblaidd , diwinydd , ac athro oedd George Lewis . Nid oedd fel pregethwr yn yr un dosbarth â John Elias a Christmas Evans a Williams o'r Wern . Ni feddai huodledd y cyntaf na dychymyg yr ail na chyfaredd yr olaf. Ond bu'r Drych Ysgrythyol yn werslyfr mewn colegau diwinyddol hyd ddiwedd y 19eg g.

Ffynonellau:

  • Y Cofiadur , 1934 , 1-32;
  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • Y Gwyddoniadur Cymreig (1889–96) .

Awdur:

Y Parchedig Thomas Lewis, M.A., B.D., (1868-1953), Talybont-ar-Wysg / Aberhonddu



Ŵyr iddo (mab i'w fab ieuengaf, William Jones Lewis , meddyg ) oedd Samuel , Savage Lewis ( 1836 - 1891 ), ysgolhaig clasurol (gw. D.N.B. ).

Awdur:

Dr David Jenkins, C.B.E., M.A., D.Litt., (1912-2002), Penrhyn-coch, Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54