Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LEWIS GLYN COTHI neu LLYWELYN Y GLYN ( fl. 1447-86 ), un o feirdd pennaf y 15fed g.

Cymerodd ei enw oddi wrth enw fforest Glyn Cothi , ac y mae'n weddol sicr mai o fewn cyffiniau honno y ganwyd ef, ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybyddair , efallai. Yn gynnar yn ei fywyd bu ar herw yng Ngwynedd gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas . Gallai hynny fod mor gynnar â 1443 . Y gerdd gynharaf o'i waith y gellir ei dyddio'n bendant yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan , Cegidfa , yn 1447 . Fel plant Gruffudd ap Nicolas cymerodd yntau blaid teulu Lancaster yn Rhyfel y Rhosynnau , ac yr oedd Siaspar Tudur yn arwr yn ei olwg. Bu ar herw o'i achos ar ôl brwydr Mortimer's Cross , 1461 . Nid oedd hynny yn rhwystr iddo ganu i uchelwyr a bleidiai deulu Iorc , ac ni fu nemor fardd a heuodd glod mor gyffredinol dros ddaear Cymru . Dywedir iddo ymsefydlu yng Nghaer , a phriodi gwraig weddw o'r ddinas honno heb ganiatâd y bwrdeisiaid, ac i'r rheini ei fwrw allan o'r ddinas. Y mae'n sicr i rywbeth ddigwydd i beri iddo wneuthur gwyr Caer yn gyff gwawd ac yn wrthrychau ei ddig, ond nid yw'n ddiogel adeiladu llawer ar gywyddau ac awdlau bardd heb fod tystiolaeth annibynnol i'r ffeithiau. Nid oes sôn am ei wraig yn ei waith, ond bu iddo fab, Siôn y Glyn , a fu f. yn 5 mlwydd oed.

Canodd yn helaeth i fonedd sir Gaerfyrddin , de Ceredigion , a Maesyfed , ac yn y cywyddau a'r awdlau i'r dosbarth hwn y mae ei waith gorau. Ail enynnodd ei sêl at Siaspar Tudur ym mlynyddoedd olaf ei oes, ac yn gwbl naturiol daeth elfennau brudiol i'w ganu. Ni ellir dyddio dim o'i waith yn ddiweddarach na thua 1486 neu 1487 , a gellir casglu iddo f. cyn 1490 . Dywed traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili .

Gadwyd corff sylweddol o'i waith yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn hyddysg mewn herodraeth . Ysgrifennodd rai colofnau yn ‘ Llyfr Coch Hergest ,’ a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o ‘ Lyfr Gwyn Hergest ,’ a gollwyd mewn tân yng ngweithdy llyfr-rwymwr yn Llundain yn gynnar yn y 19eg g. Erys tua 230 o gywyddau ac awdlau a briodolir iddo. Cyhoeddwyd 154 ohonynt yn Gwaith Lewis Glyn Cothi gan Gymdeithas y Cymmrodorion o dan olygiaeth Walter Davies (‘ Gwallter Mechain ’) a John Jones (‘ Tegid ’) yn 1837 . Y mae ei holl waith yn y wasg, drwy gydweithrediad y Llyfrgell Genedlaethol a Gwasg Prifysgol Cymru, dan olygyddiaeth E. D. Jones .

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • Llawysgrifau Peniarth yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth) 40, 70, 109;
  • ‘Llyfr Coch Hergest’;
  • Llawysgrif Llansteffan yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 7;
  • Gwaith Lewis Glyn Cothi .

Awdur:

Evan David Jones, F.S.A., (1903-87), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54