Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LEWIS , THOMAS ( 1837 - 1892 ), athro gyda'r Annibynwyr ;

g. yn 1837 ym Mydroilyn , sir Aberteifi . Addysgwyd ef yn Ystrad Meurig . Bu'n cadw ysgol am gyfnod yng Nghrugybar . Yn 1862 aeth i Goleg Caerfyrddin ; yn 1864 cymerth ofal ysgol Parc-y-felfet , ac wedi tair blynedd yno aeth i Manchester College ac enillodd radd B.A. gydag anrhydedd yn y dosbarth blaenaf. Yna aeth i Gaerdydd i gadw ysgol uwchradd , a bu'n rithriadol lwyddiannus yn y gwaith. Yn 1874 penodwyd ef yn athro cynorthwyol yng Ngholeg y Bala yn ystod absenoldeb y prifathro M. D. Jones ar daith yn casglu at y coleg yn America . Ym mrwydr y cyfansoddiadau gw. M. D. Jones — gyda phlaid y cyfansoddiad newydd yr ymunodd, eithr, gan mor dangnefeddus ei natur, ni chymerodd ran amlwg yn yr helynt. Ef a benodwyd yn bennaeth Coleg y Cyfansoddiad Newydd a sefydlwyd i ddechrau ym Mhlasyndre , Bala , ac a symudwyd yn ddiweddarach i Fangor . Nid hir y bu cyn i'w iechyd dorri i lawr, ac aeth ar fordaith, ond bu f. ym Mhort Said 11 Chwefror 1892 , ac yno y claddwyd ef. Bonheddwr wrth natur, ysgolhaig gwych, ac anffawd fawr ei fywyd oedd i un o'i anianawd ef fod â dim cyswllt â chythrwfl fel ag a wnaed yn y Bala ; diau i hynny amharu ar ei iechyd a byrhau ei ddyddiau.

Ffynonellau:

  • Oriel Coleg Caerfyrddin (1909) , 106;
  • G. D. Owen , Ysgolion a Cholegau yr Annibynwyr (1939) , 179-80.

Awdur:

Y Parchedig Richard Griffith Owen, M.A., (1890-1973), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54