Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LLOYD , CHARLES ( 1766 - 1829 ), gweinidog ac ysgolhaig Undodaidd ;

g. 18 Rhagfyr 1766 yn bedwerydd mab i David Lloyd [q.v.] , Brynllefrith , gweinidog Ariaidd Llwynrhydowen . Ar farw ei dad ( 1779 ) daeth dan ofal ei ewythr, John Lloyd , Coedlannau-fawr ; aeth yn 1784 i academi ’Caerfyrddin’ , a gedwid ar y pryd yn Abertawe . Yn 1788 , ‘yn Ariad gweddol uchel,’ galwyd ef i fugeilio eglwys Oat Street , Evesham (bu sawl Cymro ’n weinidog iddi); mynnai weinyddu’r Cymun heb ei urddo, a chafodd ei ffordd; ond pan aeth ymlaen i wrthod bedyddio babanod, derbyniwyd ei ymddiswyddiad ( 1790 ). Erbyn hyn, fe’i hystyriai ei hunan yn Fedyddiwr Cyffredinol , a chymerodd ofal eu heglwys yn Ditchling ( Sussex ); yma hefyd gwrthodai gymryd ei urddo. Dechreuodd ( 1792 ) gadw ysgol ; yn 1793 ymddeolodd o’i ofalaeth a symud ei ysgol i Exeter , lle y bu’n llwyddiannus ddigon. Yn 1799 aeth i ffermio yng Nghoedlannau , a chollodd arian yn y gwaith hwnnw. Dymunai’n awr gael bod yn gyd- weinidog â Davis Castell Hywel (yn Llwynrhydowen ); ond yr oedd bellach yn Undodwr cydnabyddedig, ac ni fynnai Davis mohono — yr oedd hi ar y pryd yn bur ddrwg rhwng yr hen Ariaid a’r Undodiaid ‘newydd’; gw. yr atodiad i R. Jenkin Jones , Unitarian Students at … Carmarthen , a’r Hist. Carms. , ii, 241-2. Aeth rhai o aelodau Llwynrhydowen allan, a sefydlwyd dwy eglwys Undodaidd Pant-defaid a Chapel-y-groes yn 1802 (gw. ysgrif Charles Lloyd ar D. J. Rees o Lloyd-jack , yn Monthly Repository , 1817 , 740 sqq. ) — dyma ddechreuad Undodiaeth swyddogol yng Ngheredigion , ac yn yr ystyr honno Charles Lloyd oedd ei thad. Ond yn 1803 , symudodd Lloyd i Palgrave ( Suffolk ), yn weinidog ac yn ysgolfeistr . Cafodd radd LL.D. (Glasgow) yn 1809 . Symudodd ei ysgol i Lundain yn 1811 . Bu f. ar ymweliad â Chymru , 23 Mai 1829 , yn Llanbedr-pont-Steffan , a chladdwyd yn Llanwenog . Er ei holl allu, nid yw ‘cranc’ yn enw anaddas i’w daro arno, fel y dengys y crynodeb uchod — dyn anhydrin, afrywiog ei dymer, chwerw ei araith a’i ysgrifen. Un o’r llyfrau rhyfeddaf yw ei hunangofiant, Particulars of the Life of a Dissenting Minister , a gyhoeddodd yn ddienw yn 1813 (ailargraffwyd ef gan G. Eyre Evans , 1911 ), llyfr gwerthfawr fel ffynhonnell hanesyddol, ond sydd hefyd yn cynnwys darluniau deifiol o rai o Ariaid ac Undodiaid y dydd. Sgrifennai’n fynych i’r Monthly Repository , a chyhoeddodd amryw bethau eraill a enwir yn ysgrif dda Alexander Gordon arno yn y D.N.B.

Ffynonellau:

  • At y ffynonellau a nodwyd chwaneger Lloyd Letters (1754–96) (1908) (gol. G. Eyre Evans ), t. xxviii-xl, a 35-42;
  • T. Oswald Williams , Hanes Cynulleidfaoedd Undodaidd Sir Aberteifi (Llandysul, 1930) .

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54