Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MADOG ap GWALLTER , ‘ Y Brawd ,’ bardd crefyddol .

Nid oes sicrwydd am ei ddyddiadau, ond y mae'n debyg mai ail hanner y 13eg g. oedd ei gyfnod, er nad yw'n amhosibl ei fod ychydig yn ddiweddarach. Ef oedd awdur y gerdd swynol ar enedigaeth Crist : ‘ Mab an rhodded, mab mad aned, dan ei freiniau ,’ y gellir ei hystyried y garol Nadolig hynaf yn yr iaith Gymraeg sydd ar gael. Ceir awdl o'i waith hefyd i Dduw , a chyfres o englynion i Fihangel . Y mae arddull ei holl waith, ac yn arbennig felly ei gân i'r Geni, yn symlach a mwy cartrefol ei ffigurau nag sydd yn gyffredin gan y Gogynfeirdd, ac y mae ôl myfyrdod ddisgybledig ddiwinyddol ar ei awdl i Dduw. Gwyddom fod y Brodyr Llwydion yng Nghymru erbyn 1237 , oblegid fe godwyd tŷ iddynt yn Llanfaes yn y flwyddyn honno gan Lywelyn Fawr . Fe geir holl awyrgylch a ffresni'r meddwl Ffransiscaidd cynnar yng ngwaith Madog ap Gwallter , ac y mae'n dra thebyg ei fod yn perthyn i Urdd Sant Ffransis . Dengys ei englynion i Fihangel ei fod yn enedigol o ryw Lanfihangel . Ceir gwaith Madog ap Gwallter yn y Myv. Arch. , 273-5; a'i ganu i Dduw, ac i'r Geni, yn Llyfr Coch Hergest, 1151-4 . Nid oes dim o'i waith yn llawysgrif Hendregadredd .

Yn llawysgrif Caerdydd 2.611 , sydd i'w dyddio yn niwedd y 13eg g. neu ddechrau'r 14eg. , ac sy'n cynnwys testun Lladin o'r ‘ Dares ’ a Brut Sieffre , fe geir 26 llinell o farddoniaeth Ladin lle sonnir am hen wrhydri brenhinoedd y Brythoniaid , a bod Sieffre wedi cyfieithu eu cerddi mawl. Fe'i geilw'r awdur ei hun yn ‘ Frater Walensis madocus edeirnianensis .’ Deil Syr Ifor Williams ( B.B.C.S. , cyf. iv, rhan ii, 133-4) ei bod yn debygol mai'r un bardd ydyw hwn â'r ‘ Brawd Fadawg ap Gwallter ,’ ac os felly, yr oedd yn hanfod o Lanfihangel Glyn Myfyr , plwyf a gamgysylltir ag Edeirnion hyd yn oed yn 1254 , serch mai i Ddinmael y perthyn mewn gwirionedd (gw. Owen , Pembrokeshire , iv, 513, nodyn 1).

Ffynonellau:

  • Ynghyd â'r ffynonellau uchod, gw. Henry Lewis , Hen Gerddi Crefyddol , Caerdydd, 1931 , a'r Y Tyst , 25 Rhagfyr 1947 .

Awdur:

David Myrddin Lloyd, M.A., (1909-81), Aberystwyth / Yr Alban

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54