Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MADOG ap MAREDUDD (bu f. 1160 ), brenin Powys .

Mab Maredudd ap Bleddyn ap Cynfyn . Efe oedd yr olaf o'i linach i reoli fel brenin dros Bowys gyfan, gan gynnwys arglwyddiaeth (Fitzalan) Croesoswallt ( gw. Owain Brogyntyn ). Wedi iddo ddilyn ei dad yn 1132 , y ddyletswydd a ystyriai ef yn fwyaf ei phwysigrwydd, yn enwedig rhwng y blynyddoedd 1149 a 1157 oedd amddiffyn Powys yn erbyn gormes Owain Gwynedd . Gan ei fod yn cael ei fygwth gan adeiladu castell Tomen-y-Rhodwydd ym mhen deheuol Dyffryn Clwyd , heriodd Madog , mewn cynghrair â Ranulf , iarll Caer , nesâd Owain tuag ato, eithr ni lwyddodd yr her, a chollodd Madog , am beth amser, lywodraeth ar ei diroedd yn Iâl .

Daeth tro ar fyd yn hyn o beth, fodd bynnag, yn 1157 pan wnaeth Harri II , gyda chymorth Madog , ddatganiad pendant o'i awdurdod fel brenin yng Ngogledd Cymru . Hyd ei f. dair blynedd yn ddiweddarach yr oedd Madog yn parhau i fod ar delerau cyfeillgar â'i gynorthwywr pwerus yng Ngogledd Cymru . Canwyd ei glodydd gan feirdd pennaf ei oes; ceir hefyd mewn rhamantau prôs cyfoes adlewyrchiad o'i ddylanwad ar ganolbarth Cymru . Claddwyd ef ym mam-eglwys Powyseglwys Tysilio ym Meifod . Ei wraig oedd Susanna , ferch Gruffydd ap Cynan .

Rhannwyd ei diroedd cydrhwng nifer o is-arglwyddi Powys -meibion a neiaint iddo — ac ni bu iddynt byth mwy gael eu haduno yn nwylo un rheolwr. Aam ei etifeddion gw. Gruffydd Maelor I , Owain Fychan , Owain Brogyntyn , ac Owain Cyfeiliog .

Ffynonellau:

  • A History of Wales: from the Earliest Times to the Edwardian Conquest ;
  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • Llawysgrif Hendregadredd (1933) ;
  • ‘Breuddwyd Rhonabwy.’

Awdur:

Yr Athro Thomas Jones Pierce, M.A., F.S.A., (1905-1964), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54