Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MADOG BENFRAS ( fl. c. 1320-60 ), bardd

o Farchwiail yn sir Ddinbych . Rhoddir ei achau yn Powys Fadog : ‘ Madog Benfras ap Gruffudd ap Iorwerth, arglwydd Sonlli, ab Einion Goch ab Ieuaf ap Llywarch ab Ieuaf ap Niniaw ap Cynfrig ap Rhiwallawn .’ Yr oedd ei ddau frawd, Llywelyn Llogell ( person plwyf March’wiail ) ac Ednyfed , yn feirdd hefyd, a dywedir gan Iolo Morganwg mai Llywelyn ap Gwilym o Emlyn oedd eu hathro barddonol hwy ill tri. Enwa Iolo hwy ynglyn â'r olaf o'r tair eisteddfod a gynhaliwyd yn amser y brenin Edward III dywed mai Madog a enillodd y gadair a'r cae bedw yno am rieingerdd (ond nid oes unrhyw dystiolaeth arall am yr eisteddfodau hyn). Yr oedd yn gyfaill agos i Ddafydd ap Gwilym canodd y naill farwnad i'r llall, ond ni wyddys pa un ohonynt a fu farw gyntaf. Ychydig iawn o farddoniaeth Madog sydd ar gael, heblaw'r farwnad i Ddafydd ; canodd rai cywyddau serch, a chywydd i'r Halaenwr . Enwir ef fel erlynydd mewn achosion yn y llysoedd yn nhref Wrecsam yn 1340 .

Ffynonellau:

  • Ifor Williams a Thomas Roberts , Cywyddau Dafydd ap Gwilym a’i Gyfoeswyr , 1935 (xciii, Thomas Roberts , 119);
  • Jones a Lewis , Mynegai i Farddoniaeth y Llawysgrifau , 1928 ;
  • Llawysgrif Brogyntyn yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth. 2;
  • NLW MSS 560, 834, 1260, 5269, 9111, 11087;
  • Archaeologia Cambrensis , V, v, 258;
  • Y Cymmrodor , xxi, 132;
  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • History of the Princes, the Lords Marcher, and the Ancient Nobility of Powys Fadog , ii, 140;
  • Iolo Manuscripts. A selection of Ancient Welsh Manuscripts…from the collection made by Edward Williams, Iolo Morganwg , 1848

Awdur:

Ray Looker, (Mrs Ray Morgan), Caerdydd / Rhymni

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54