Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MANSEL , Syr ROBERT ( 1573 - 1656 ), llyngesydd ;

pedwerydd (chweched?) mab Syr Edward Mansel (a fu f. 1595 ), Penrice , Oxwich , a Margam , trwy ei wraig, Lady Jane Somerset , merch Henry , ail iarll Worcester — gw. Mansel (Teulu), Margam , etc. Y mae ei yrfa, a ddisgrifir yn y D.N.B. , yn cyffwrdd hanes Lloegr yn fwy na hanes Cymru . Eithr y mae'n werth dwyn ar gof fod, yn herwydd priodas ei nai Syr Lewis Mansel , gysylltiad teuluol rhwng tylwyth Syr Robert a theulu Gamage , Coety , sir Forgannwg , ac felly â'r arglwydd Howard , arglwydd lyngesydd , sef y gŵr y dywedir i Mansel fynd i'r môr gydag ef ar gychwyn ei yrfa. Bu'n gwasnaethu yn yr ymgyrch ar Cadiz , cafodd ei urddo'n farchog yn 1596 , a threuliodd flynyddoedd lawer yn y llynges ; gwnaethpwyd ef yn drysorydd iddi yn 1604 . Fe'i taflwyd i garchar y Marshalsea yn 1613 oherwydd achwyn rhagddo ei fod yn euog o ryw anniddigrwydd gwleidyddol; yn 1618 , fodd bynnag, cafodd ei wneuthur yn is-lyngesydd Lloegr ac yn 1620-1 yr oedd yn gwneuthur cyrchoedd ar Algiers . Bu'n aelod seneddol droeon — dros King's Lynn 1601 , Caerfyrddin 1603 , sir Gaerfyrddin 1614 , sir Forgannwg 1623 a 1625 , Lostwithiel 1626 , a sir Forgannwg drachefn 1627-8 .

O'r flwyddyn 1618 bu Syr Robert yn ymddiddori mewn gwneuthur gwydr a llestri gwydr ; cawsai gyfran o'r monopoli yn y gwaith hwnnw y flwyddyn honno. Cyfeirir yn fyr at hyn yn y D.N.B. , eithr ceir manylion llawnach gan C. A. Maunsell ac E. P. Statham yn Hist. of the Family of Maunsell (Mansell, Mansel) , i, pen. xii. Pan fu Tŷr Cyffredin yn ystyried Mesur y Monopolïau yn 1624 gwnaeth Syr Robert ddatganiad y gellir casglu oddi wrtho iddo geisio sefydlu ffatrïoedd mewn gwahanol leoedd — Llundain , Ynys Purbeck , Aberdaugleddau , dyffryn Trent . Dywed John Brand ( Hist. of Newcastle ): ‘ We may venture to fix the beginning of the glass-works upon the Tyne about A.D. 1619 , where they were established by Sir Robert Mansell . … The cheapness of sea-coal was no doubt his chief inducement for erecting them at so great a distance from London . ’

Y mae'r cyfeiriad at ‘sea-coal’ yn bwysig. Gan fod Syr Robert yn defnyddio ‘sea-coal’ yn lle coed (fel tanwydd) yr oedd ei fonopoli i raddau helaeth yn rhoddi iddo hawl wirioneddol i'w batent; serch hynny yr oedd yn wastad yn gorfod amddiffyn ei batent rhag y rhai a geisiai ei gamddefnyddio a rhag y rheini a oedd yn gwrthwynebu monopolïau fel y cyfryw; am fanylion gw. Maunsell a Statham , op. cit.; yn yr un gwaith ceir copi ffacsimile o wyneb-ddalen ac adargraffiad o gynnwys llyfr gan y llyngesydd , sef A Trve Report of the Service done vpon Certaine Gallies passing through the Narrow Seas; Written to the Lord high Admirall of England, by Sir Robert Mansell Knight, Admirall of her Maiesties forces in that place ( London , 1602 ).

Bu Syr Robert f. yn 1656 — gweinyddwyd ei ewyllys ar 20 Mehefin y flwyddyn honno gan ei weddw. Bu'n briod ddwywaith: (1) cyn 1600 , ag Elizabeth , ferch Syr Nicholas Bacon , arglwydd geidwad y sêl fawr ; a (2), 1617 , ag Anne , ferch Syr John Roper . Ni adawodd blant.

Ffynonellau:

  • Enwyd y ddwy brif ffynhonnell yn yr erthygl.

Awdur:

Syr William Llewelyn Davies, M.A., LL.D., F.S.A. (1887-1952), Aberystwyth

Atodiadau a chywiriadau:

MANSEL , Syr ROBERT ( Bywg. , 576).

Ymdrinir â gwaith Mansel fel Trysorydd y Llynges , ei gyswllt â Syr John Trevor ( Bywg. , 921) a Syr Thomas Button ( Bywg. , 34 ) a hefyd â Phineas Pett y saer llongau , yn rhai o gyhoeddiadau'r ‘ Navy Records Society ’ — (i) Two Discourses of the Navy — The Navy Ript and Ransact gan John Hollond , 1659 , a A Discourse on the Navy , gan Syr Robert Slyngesbie , gol. Tanner , 1896 ; (ii) The Autobiography of Phineas Pett , gol. Perrin , 1918 ; (iii) The Naval Tracts of Sir William Monson , gol. Oppenheim , pum cyfrol, 1902-14 .

Sylwer bod y dogfennau cyfoes hyn yn rhoi lle i gredu nad ‘dyrchafiad’ gwirioneddol oedd penodiad Mansel ( 1618 ) yn islyngesydd — yn hytrach, fe'i symudwyd yn fwriadol i swydd lai dylanwadol, yn herwydd ei anonestrwydd yn 1604-18 . Ymddengys nad heb sail y cyhuddwyd ef; eto, cadwodd ffafr y brenin ar waethaf methiant truenus ei gyrch ar Algiers yn 1621 .

Awdur:

Aled Eames, M.A., (1921-96), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54