Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MARTHA'R MYNYDD ’ ( fl. tua 1770 ), twyllwraig .

Yr oedd yn byw mewn bwthyn ar fynydd Llanllyfni , yn wraig ‘ymadroddus, rithgrefyddol.’ Llwyddodd i gael gan lawer yn yr ardal gredu bod ganddi gydnabyddiaeth â ‘rhyw dylwyth a elwid Anweledigion,’ cenedl luosog a mawr ei chyfoeth a ymrodiai ym mhobman yn y fro, mewn ffair a marchnad, heb i neb ei chanfod. Yn neilltuol, yr oedd gŵr bonheddig o'r genedl hon, o'r enw ‘ Ingram ,’ yn byw gyda'i ferch mewn plasty hardd (ond anweledig) ar y mynydd, yn agos i'w thŷ hi; byddai ‘ Miss Ingram ’ yn wir ar brydiau'n ymddangos i fodau meidrol, mewn gwisg wen hyd ei thraed, a byddai ei thad yn pregethu, yn nhrymder y nos, i gynulliadau yn nhywyllwch bwthyn Martha . Odid nad ei gŵr hi ei hunan oedd ‘ Mr. Ingram ’; yn bur sicr, hyhi oedd ‘ Miss Ingram ,’ oblegid rhywdro pan oedd Martha wedi llosgi ei throed, sangodd rhyw amheuwr cyfrwys ar droed ‘ Miss Ingram ’ yn ystod un o'r cyrddau cyfrin hyn, ac adnabu lais Martha yn ei dolur — ond bu raid iddo ffoi rhag llid y gwrandawyr cryfach eu hygoeledd. Eto, cyn pen hir ymledodd yr amheuaeth, ac aeth yr anweledigion yn fwy anweledig fyth. Edifarhaodd Martha wedyn, a diweddodd ei hoes yn aelod gyda'r Methodistiaid yn Llanllyfni .

Ffynonellau:

  • Robert Jones (Rhoslan) , Drych yr Amseroedd , 1820 , 151-2 (=97 yn arg. O. M. Edwards );
  • W. R. Ambrose , Hynafiaethau, cofiannau, a hanes presennol Nant Nantlle y traethawd buddugol yn Eisteddfod Gadeiriol Pen-y-groes, Llun y Pasg, 1871 , 1872 , 60.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54