Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MAURICE , HENRY ( 1634 - 1682 ), ‘apostol Brycheiniog’ ;

mab Griffith Morris o Fethlan , plwyf Aberdaron , ac yn berthynas pur agos i Wyniaid Boduan ac Edwardiaid Nanhoron . Addysgwyd ef yng Ngholeg Iesu , Rhydychen . Nid oes digon o sicrwydd mai ef oedd yr Henry Morris a ddaeth i'r amlwg yn 1656 fel gŵr a bleidiai symud ysgol Botwnnog i Bwllheli , ond y mae mwy na digon mai ef a benodwyd gan y ‘ Triers ’ yn 1658 i fugeilio Piwritaniaid Llannor a Deneio ; ef hefyd oedd yr Henry Maurice a gyfleodd eiriau ar ymyl y ddalen yn ail ran Cannwyll y Cymry a gyhoeddwyd yn 1659 , sef geiriau i egluro i bobl y Gogledd ystyr rhai o ymadroddion rhy Ddeheuol y Ficer Prichard . Pan ddaeth yr Adferiad , cydymffurfiodd ag Eglwys Loegr ; ym Mawrth 1661 penodwyd ef yn ficer Bromfield ger Llwydlo ; ym Mehefin 1668 codwyd ef yn rheithor Church Stretton . Cyn Mehefin 1671 , fodd bynnag, digwyddodd y dröedigaeth fawr; ymddihatrodd Maurice o'i urddau eglwysig a daeth yn bregethwr Anghydffurfiol , a hynny gyda llwyr gydymdeimlad ei wraig Elin , unig ferch y Brenhinwr cyndyn Sieffre Glyn o'r Gwynfryn ger Pwllheli . Pan ddaeth rhyddid bychan 1672 o dan yr ‘ Indulgence ,’ yr oedd yn byw yn Much Wenlock , a gofynnodd am dair trwydded i bregethu , un yn ei dŷ ei hun, un arall yn yr un pentref a thrydedd yn Acton Round . Nid oedd ysbryd na llythyren y Declarasiwn yn caniatáu i bregethwr weithio y tu allan i gylch ei drwyddedau, ond aeth Maurice ar daith ( Mehefin 1672 ) i siroedd Trefaldwyn a Maesyfed , ar daith arall ddechrau Awst i sir Frycheiniog , ac yn niwedd yr un mis ar y daith enwog i Lŷn ei ddyddiau bore, gan bregethu mewn lleoedd heb drwydded ganddynt, annerch tyrfaoedd mewn mynwentydd, a myned mor hy â cheisio pregethu yn eglwysi'r wlad. Yn naturiol ddigon ymwelodd â John Williams [q.v.] yn Llangian , ac â'r sgwïer Richard Edwards yn Nanhoron [q.v.] . Yn union wedi iddo ddychwelyd i Wenlock , gwahoddwyd ef i fod yn fugail ar eglwys gynnull Annibynwyr Brycheiniog , gyda'i bencadlys (yn ôl pob tebyg) yn Llaneigon . Yn ystod ei yrfa o 10 mlynedd yn y sir honno datblygodd yn un o bwerau mwyaf grymus yr ail genhedlaeth o Biwritaniaid , fel y prawf y cyfeiriad arbennig ato yn 1673 mewn llythyr oddi wrth yr esgob Lucy at yr archesgob ; y nifer mawr (682) o Anghydffurfwyr (y rhan fwyaf o lawer yn Annibynwyr ) a ymddangosodd yng ngholofnau ‘census’ 1676 ; a'r eglwysi gwahanedig o Annibynwyr â'u henwau yn ‘Lists’ Dr. John Evans yn 1715 ac ymlaen, a darddodd allan o eglwys fawr y sir. Y mae lle amlwg iddo yn Account Calamy ; un o brif ddiddordebau llyfr hanes y Dr. Thomas Rees o Abertawe ar Anghydffurfiaeth Cymru yw'r dyfyniadau o ddyddiadur Maurice am 1672 ; iddo ef y gofynnodd un o henuriaid Broadmead ym Mryste am roddi (yn 1675 ) grynodeb bras o hanes a tharddiad achosion Ymneilltuol Cymru , heb anghofio enwau eu pregethwyr a'u gwahanol swyddogion — llafn o oleuni o ganol tywyllwch dyddiau'r erlid. Rhagfarnau Maurice yn bur amlwg ynddo: Calfin ac Annibynnwr uniongred ydoedd, heb rithyn o gydymdeimlad ag Arminiaid a Chrynwyr . Nid oedd fodd, ychwaith, anghofio ei stremp aristocrataidd, ond graddol larieiddiwyd hi gan y grasusau Cristnogol. Bu f. 30 Gorffennaf 1682 , yn 48 oed.

Ffynonellau:

  • J. E. Griffith , Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families , 1914 , 271;
  • Richards , ‘Puritan Visitation at Jesus College, Oxford’, 90-2, yn Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion , 1922-3 ;
  • Calendar of State Papers, Domestic Series , Record Publication , 1656 , 252;
  • Lambeth MS. 995 (229);
  • Exchequer First Fruits Certificates , Hereford, files 11-12;
  • Calendar of State Papers, Domestic Series , Record Publication Charles II, E.B. 38A, 210, 243;
  • Cyfeirir at ddau argraffiad, gan E. B. Underhill, 1847, a Nathaniel Haycroft, 1865. Cyfeirir hefyd at Addenda B (tt. 511–9 yn arg. 1847) , Add. B, 511-18;
  • Salt MS. 2112 yn llyfrgell William Salt, Stafford 393-5;
  • Calamy , An account of the ministers…ejected , 1660–2 , II, 568-71;
  • T. Rees , History of Protestant Nonconformity in Wales , 1883 , 212-20;
  • Y Cofiadur , 1928 , 15-67;
  • T. Richards , Wales under the Indulgence , xiii.

Awdur:

Thomas Richards, D.Litt., (1878-1962), Bangor

Atodiadau a chywiriadau:

MAURICE , HENRY ( Bywg. , 386 )

Cyhoeddwyd ail ran Cannwyll y Cymru yn niwedd 1659 neu ddechrau 1660 . Gw. o dan Rhys Prichard ( Bywg. , 749) .

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54