Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MENDS , CHRISTOPHER ( 1724? - 1799 ), cynghorwr Methodistaidd a gweinidog gyda'r Annibynwyr ;

g. yn y ‘ Cotts ’ gerllaw Hasguard , gorllewin Penfro , 22 Chwefror ‘1724’ (gall mai 1725 ), yn un o naw o blant; disgrifia ei dad fel ‘ clothier .’ Yn 1741 , yr oedd ef a'i frawd WILLIAM MENDS yn byw yn Nhalacharn (lle'r oedd melinau pannu), ac yno yr argyhoeddwyd hwy (pan oedd Christopher yn 17 oed) dan Whitefield . Aeth y ddau frawd ati i gynghori , ac yr oeddynt â gofal nifer o seiadau, mewn cylch a ymestynnai o Landeilo Fawr hyd Frowyr . Adroddant i'r sasiwn, 25 Hydref 1748 , eu bod wedi cymryd tŷ yn Nhalacharn ‘for Methodist worship,’ a'i fod yn llawn bob Sul, ond mai egwan oedd y seiadau yno ac yng Nghaerfyrddin . Ond ar 10 Ionawr 1749 dengys cofnodion chwarter sesiwn y sir ( Trans. Carm. Ant. Soc. , iii, 73) fod ‘ the house of Chr. Mends and William Mends , situate in the town of Laugharne ’ i'w restru'n dŷ-cwrdd Ymneilltuol . Aeth Christopher i'r weinidogaeth Annibynnol ; bu'n weinidog yn Brinkworth (Wilts) o 1749 hyd 1761 , ac yna yn Plymouth 1761-99 . Dywed iddo fod yn academi Caerfyrddin ‘for some years,’ dan Evan Davies [q.v.] ; os felly, yr oedd yno cyn 1749 , pan oedd eto'n gynghorwr Methodistaidd (cymharer Bloom , Milbourne ) — efallai mai ef a ofalai am seiat Caerfyrddin , a'i frawd am seiat Talacharn . Yn ôl cofnod Morafaidd ( Cymm. , xlv, 34), aeth William hefyd yn Annibynnwr , ac yn wir y mae hanes y tŷ yn Nhalacharn yn cadarnhau hynny. Ni wyddys ragor am William , ond bu Christopher farw yn Plymouth , 5 Ebrill 1799 . Gwelir ei hunangofiant yn yr Evangelical Magazine , 1799 , 397. Yn Trans. Angl. Ant. Soc. , 1942 , 33-41, argraffwyd parodi diddorol o bregeth gan ryw ‘ Young Mends the Clothier ’ — y mae'n amlwg mai un o'r ddau frawd. Yn ysgrifen Lewis Morris o Fôn ( N.L.W. MS. 67 ) y mae'r ‘bregeth,’ ond ni wyddys ai ef a'i lluniodd — sut bynnag, tebyg iddo glywed am ‘ Young Mends ’ pan oedd yn Nyfed yn mapio'r porthladdoedd . Ni ellir barnu chwaith pa faint o rawn sy'n gymysg ag us y ddychan; ond gellir nodi y gelwir tad y pregethwr yn ‘ David Mends .’

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54