Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MILES , JOHN ( 1621 - 1683 ), pregethwr Piwritanaidd, a phrif arweinydd y Bedyddwyr Neilltuol ;

g. yn Newton Clifford yn y rhan Gymraeg o sir Henffordd . Ymaelododd yng Ngholeg Brasenose , Rhydychen , 18 Mawrth 1635-6 , ond ni wyddys pa mor hir yr arhosodd yno. Ansicr hefyd yw ei yrfa o 1636 i 1649 ; pur debyg iddo weithredu fel caplan ym myddin y Senedd , a gwneud ei gartref yng ngorynys Browyr i‘r gorllewin o Abertawe . Yng ngwanwyn 1649 aeth i Lundain , lle y cafodd ei fedyddio drwy drochiad yn eglwys y Glass House yn Broad Street ; calonogwyd ef gan yr arweinwyr yno i ddychwelyd i Gymru a phregethu egwyddorion y Bedyddwyr . Cododd ei bencadlys yn Ilston ; bedyddiwyd y dychweledigion cyntaf (yn ôl yr hen lyfr eglwys) ym mis Hydref 1649 ; y rhai olaf ar 12 Awst 1660 , cyfanrif 261. Profodd Miles ei hun yn drefnydd trwyadl , casglodd ddisgyblion o dref Caerfyrddin i‘r Gelli ym Mrycheiniog , ffurfiodd hwy yn eglwysi adrannol, trefnodd gylchdeithiau i‘w bregethwyr , a galw cyfarfodydd cyffredinol o gynrychiolwyr i ddelio â materion cred a buchedd ymarferol . Yr oedd ei ddaliadau yn bendant y tu hwnt i gymrodedd: bedydd i‘r crediniol yn unig, drwy drochiad yn unig, dim ffordd arall i ddod at Fwrdd yr Arglwydd, a‘r cwbl yn unol â chefndir o uchel Galfiniaeth fel y disgrifir hi yng nghyffes ffydd Saith Eglwys Llundain yn 1644 , a phawb o‘r aelodau o dan wyliadwriaeth mor gaeth â phe buasent Bresbyteriaid . Nid oedd berygl i ŵr mor bendant ei argyhoeddiadau dderbyn efengylau dieithr yr oes Biwritanaidd fel Arminiaeth Bedyddwyr Maesyfed , theori Erbery am y Drydedd Oruchwyliaeth, barn proffwydi ffyddiog am Ail Ddyfodiad yr Arglwydd, a chred y Crynwyr yn y goleuni oddi mewn (nid oedd dim a fynnai Miles â‘r Crynwyr , nid oeddynt iddo ond ‘ gwenwyn yr amseroedd ,’ a chyfansoddodd Antidote yn eu herbyn yn 1656 ). Yr oedd yn rheng flaenaf yr arweinwyr Piwritanaidd yng Nghymru , enwyd ef yn un o‘r 25 profwyr yn Neddf y Taeniad , penodwyd ef yn 1656 yn ‘ddarlithydd’ Piwritanaidd yn Llanelli gan y ‘ Triers ,’ a disgrifir ef fel ‘ minister of Ilston ’ o 1657 i 1660 yn llawysgrifau Lambeth . Nid diwygiwr huawdl oedd Miles , yn rhoddi dwy ochr y wlad ar dân; yn hytrach propagandïwr dygn dwys yn gosod pennau i lawr fel gwirionedd a thynnu casgliadau diwrthdro oddi wrth y gosodiadau hynny, ffordd effeithiol o fagu disgyblion. Y disgyblion mwyaf arbennig oedd Lewis Thomas [q.v.] , a gadwai olwg ar Fedyddwyr y wlad o Gaerfyrddin i Benybont-ar-Ogwr , a William Prichard [q.v.] , pennaeth y parthau dwyreiniol a‘u canolfan yn y Fenni , a gŵr, drwy fedyddio William Jones , Rhydwilym [q.v.] tua 1667 , a agorodd y ffordd i grwsâd Fedyddiedig yn y gorllewin a fygythiai roddi yr hen Ilston yn y cysgod.

Nid oedd obaith i Miles a‘i bregethwyr ar ôl Adferiad 1660 ; yr oedd pob Bedyddiwr a ddaliai fywoliaeth i ymadael â hi yn ôl Deddf mis Medi‘r flwyddyn honno ( 12 Chas. II , c. 17). Ymfudodd i America ; nid oes brawf, ar wahân i‘r ffaith nad ymddengys ei enw yng nghofnodion llys ‘consistory’ Caerfyrddin , iddo fyned o‘r wlad hon cyn 1663 , na dim prawf ychwaith iddo ddychwelyd i Gymru dros dro yn 1665 . Y mae perffaith sicrwydd iddo gyrraedd Rehoboth yn Massachusetts cyn diwedd 1663 , iddo sefydlu eglwys i‘r Bedyddwyr yno (a Nicholas Tanner a fedyddiwyd ganddo yn Ilston yn 1652 yn un o‘r prif aelodau), fod teimladau angharedig at y Bedyddwyr gan sectau eraill wedi arwain Miles yn 1667 i agor sefydliad newydd hollol (eto yn Mass. ) a‘i alw‘n Swansey , a chodi achos arall i‘r Bedyddwyr ynddo gyda chyfansoddiad tipyn llacach na rheolau‘r hen Ilston gynt yng Nghymru . Adroddir i Miles weithredu fel ysgolfeistr yn Swansey yn 1673 , a gorfod dianc am ei fywyd i Boston yn ystod y ‘ Philip‘s War ’ gyda‘r Indiaid yn 1675 . Ymhen hir a hwyr fe ddychwelodd i Swansey , a marw yno ar 3 Chwefror 1682/3 . Ei fab JOHN MILES oedd y cyntaf un i fod yn glerc tref Swansey ; am y mab arall, SAMUEL MILES , trodd ef at Eglwys Loegr , graddio yn Harvard yn 1684 ac yn Rhydychen (drwy ddiploma ) yn 1693 , a bu‘n rheithor y Kings Chapel (Esgobol) yn Boston yn ymyl 40 mlynedd.

Ffynonellau:

  • Brasenose College Register, 1509–1909 . Oxford Historical Society, 1909 , 1509-1909 , 171;
  • Alumni Oxonienses , 1500-1714 , 1012;
  • Lambeth Manuscripts 977 (85, 104, 105), 993 (344), 995 (29), 1004 (51);
  • Thomas Shankland yn Trafodion Cymdeithas Hanes Bedyddwyr Cymru , 1910-11 , 8-16;
  • D. Rhys Phillips yn Trafodion Cymdeithas Hanes Bedyddwyr Cymru , 1928 , 1-107;
  • T. Richards , A History of the Puritan Movement in Wales , 1920 , 202-8;
  • adargraff o An antidote against the infection of the times , 1656; adargraffwyd gan Gymdeithas Hanes y Bedyddwyr, Caerdydd, 1904 1656 gan Gymdeithas Hanes y Bedyddwyr, 1904 .

Awdur:

Thomas Richards, D.Litt., (1878-1962), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54