Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN ap HUW LEWYS ( fl. c. 1550-1600 ), bardd

o Hafod-y-wern , ym mhlwyf Llanwnda , sir Gaernarfon ; mab y gŵr a oedd yn uchel gwnstabl cwmwd Uwch Gwyrfai yn 1548 (ac nid mab Huw Lewys [q.v.] o Blas yn Bont yn yr un plwyf, cyfieithydd Perl Mewn Adfyd , fel y tybid gan rai). Ymddengys mai'r Tryfan a lleoedd perthynol oedd cartrefi Huw ap Lewys a'i blant, ac mai trwy briodas y daeth y bardd i drigo yn Hafod-y-wern ; trwy gangen arall o'r teulu aeth y lle'n ddiweddarach yn rhan o stad Llanfair-is-gaer . Ni wyddys ai'r bardd oedd y Morgan ap Huw Lewys a urddwyd yn offeiriad yn 1580 ac a noddid gan Wiliam Glyn , Glynllifon . Os felly, efallai iddo fod yn gaplan i Wiliam Glyn am dymor byr, ac iddo, ar ôl priodi, ymsefydlu yn Hafod-y-wern . Y mae enw Morgan ap Huw Lewys ar restr rheithwyr yn 1586 . Ni wyddys ond am un plentyn i'r bardd , sef Elin , a briododd Siôn Gruffydd o Fadryn Isaf . Ymhlith ei farddoniaeth a gadwyd mewn llawysgrifau ceir llawer o gywyddau crefyddol a moesol ac englynion marwnad Huw ap Rhisiart o Gefn Llanfair yn Llŷn ( N.L.W. MS. 16 ).

Ffynonellau:

  • Llawysgrif Bodewryd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 1;
  • Additional Manuscript in the British Museum 14889;
  • Cardiff Manuscripts 21, 23, 43, 47, 64, 84;
  • Llawysgrifau Cwrtmawr yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 21, 114, 454;
  • Jesus College Manuscript yn Llyfrgell Bodleian, Rhydychen 16, ii;
  • Llawysgrifau Llanstephan yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 124, 125;
  • Llawysgrif Mostyn yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 161;
  • NLW MSS 16, 695, 5273, 5546, 6209, 6499, 7892, 7191, 9166, 11087, 11567;
  • Llawysgrifau Peniarth yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 73, 112;
  • Llawysgrif Wynnstay yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 6;
  • J. E. Griffith , Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families , 1914 , 243, 389;
  • W. Gilbert Williams yn Bulletin of the Board of Celtic Studies , 1940 , 243;
  • ibid., yn Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon , 1944 , 48;
  • A. Ivor Pryce The Diocese of Bangor in the sixteenth century being a digest of the registers of the bishops, A.D. 1512-1646 , 1923 , 60, 61.

Awdur:

Miss Ray Looker, (Mrs Ray Morgan), Caerdydd / Rhymni

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54