Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , DAVID ( 1814 - 1883 ), diwygiwr crefyddol ;

g. yn 1814 ym Melin Fodcoll , rhwng Pontarfynach a Chwmystwyth , sir Aberteifi , y trydydd o naw plentyn Dafydd Morgans , melinydd a saer , a Catherine ei wraig. Symudodd y teulu deirgwaith cyn ymsefydlu ym Melin y Lefel (a adeiladwyd gan ei dad) yn ardal Ysbyty Ystwyth , ac yno y bu'n byw hyd ei briodas. Dysgodd grefft saer yng ngweithdy ei dad. Dechreuodd bregethu gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn 1842 ac ordeiniwyd ef yng nghymdeithasfa Trefin ar 20 Mai 1857 . Yn y flwyddyn ganlynol daeth i gysylltiad â Humphrey R. Jones [q.v.] , a oedd newydd ddychwelyd o Unol Daleithiau'r America yn ddwfn o dan ddylanwad diwygiad crefyddol yno, ac a enynasai eisoes fflam diwygiad yng ngogledd Aberteifi . Ymunodd Morgan ag ef, a than ddylanwad y ddau efengylwr ar y dechrau, a Morgan ei hunan ar ôl hynny, wedi i iechyd corff a meddwl Jones dorri i lawr, ymledodd ‘ Diwygiad ‘59 ,’ fel y'i gelwir, trwy Gymru oll a thu hwnt. Yn ystod 1859-60 teithiodd David Morgan trwy bob rhan o Gymru , gan gynnal yn fynych dair neu bedair oedfa mewn diwrnod. Wedi i wres y diwygiad oeri dychwelodd at ei ddyletswyddau gweinidogaethol yn Ysbyty , ac ym Mawrth 1868 galwyd ef yn ffurfiol i fugeilio'r eglwys yno. Rhoes yr un gwasanaeth hefyd i eglwys Swyddffynnon .

Yn 1865 priododd Jane , ferch ieuengaf y Parch. Evan Evans , Aberffrwd , a symud i Glynberws , lle y treuliodd weddill ei oes. Bu iddynt saith o blant. Bu f. 27 Hydref a'i gladdu yn Ysbyty Ystwyth .

Ffynonellau:

  • J. J. Morgan , Hanes Dafydd Morgan Ysbyty a Diwygiad 59 , Yr Wyddgrug, 1906 ;
  • Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen ... from the earliest times to the present , 1908 .

Awdur:

Gildas Tibbott M.A., (1900-79), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54