Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , ELUNED ( 1870 - 1938 ), llenor ;

g. ar fwrdd y llong Myfanwy ym Mae Biscay yn ferch i Lewis Jones [q.v.] a'i bedyddio â'r cyfenw ‘ Morgan .’ Magwyd hi yn y ‘ Wladfa Gymreig ’ a'i haddysgu yn yr ysgol Gymraeg yno gan R. J. Berwyn [q.v.] a ‘ Glan Tywi .’ Daeth i Gymru yn 1885 , a thrachefn yn 1888 pan arhosodd yn ysgol y Dr. Williams yn Nolgellau am ddwy flynedd. Wedi dychwelyd i'r Wladfa cadwodd ysgol breswyl i enethod yn Nhrelew am ddwy flynedd. Dechreuodd gystadlu ar ysgrifennu traethodau i eisteddfodau'r Wladfa yn 1891 , a bu'n golygu a chysodi 'r Drafod am gyfnod yn 1893 . Bu ar ymweliad â Chymru eto yn 1896 , a dechreuodd gyhoeddi ysgrifau yn Cymru (O.M.E.) yn 1897 . Gweithiodd yn galed i godi ysgol ganolraddol Gymraeg yn Gaiman , ac aeth ar daith i'r Andes yn 1898 , gan anfon yr hanes i Cymru (O.M.E.) ( 1899-1900 ). Bu'n un o'r cynorthwywyr yn Llyfrgell Caerdydd ac yn darlithio ar hyd a lled Cymru yn ystod 1903-9 , ac ar daith yn y Dwyrain Canol cyn dychwelyd i'r Wladfa . Bu'n byw yng Nghaerdydd , 1912-8 , ac wedi hynny yn arweinydd ym mywyd crefyddol a Chymraeg y Wladfa hyd ei marwolaeth yno 29 Rhagfyr 1938 . Cyhoeddodd bedwar llyfr : Dringo'r Andes , 1904 (ail arg. 1907 , 3ydd arg. 1917 ); Gwymon y Môr , 1909 , yn rhoi hanes mordaith o Gymru i Batagonia ; Ar Dir a Môr , 1913 , yn cynnwys hanes ei thaith ym Mhalesteina ; a Plant yr Haul , 1915 (3ydd arg. 1926 ), yn rhoi hanes Indiaid Peru .

Ffynonellau:

  • Y Dravod newyddur y Wladva , 1939 ;
  • Saunders Lewis , Ysgrifau Dydd Mercher , Aberystwyth, 1945 , 84-92;
  • R. Bryn Williams , Eluned Morgan bywgraffiad a detholiad , Llandysul, 1948 (bywgraffiad a detholiad);
  • R. Bryn Williams , Rhyddiaith y Wladfa , Dinbych Gwasg Gee, 1949 , 40.

Awdur:

Y Parch. Richard Bryn Williams, M.A., (1902-81), Rhuthyn / Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54