Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN FYCHAN (bu f. 1288 ), arglwydd barwniaeth Gymreig Afan Wallia (neu Nedd-Afan) yn arglwyddiaeth (‘honour’) Morgannwg);

mab Morgan Gam [q.v.] . Fel ei dad, yr oedd yn gynorthwywr i dywysogion Gogledd Cymru . Efallai i farwniaeth Afan gael ei chymryd oddi arno am dymor, oblegid yn 1282 disgrifir ef fel arglwydd hanner cwmwd ym Maglan . Yr oedd ei fab LLEISION (bu f. 1328 ), y cyntaf o'r teulu i fabwysiadu'r cyfenw ‘ de Avene ,’ yn ddiamheuol yn arglwydd Afan , ac fe'i dilynwyd ef yno gan ei fab, John de Avene , a chan ei ŵyr, Thomas de Avene . Rywbryd ar ôl 1350 daeth Afan i feddiant y pen-arglwydd, oherwydd, y mae'n debygol, cyfnewid tiroedd a wnaethpwyd gan Jane , merch ac aeres Thomas , a gwraig William Blount . Sylwer, serch hynny, mai Rhys , mab iau Madog (Morgan ?) Fychan , a etifeddodd diroedd ei dad ym Maglan , oedd cyndad llawer o deuluoedd pur adnabyddus Morgannwg — teulu Mackworth a theulu Williams , Aberpergwm , yn eu plith.

Ffynonellau:

  • G. T. Clark , Cartae et Alia Munimenta quae ad Dominium de Glamorgan pertinent , ail arg., 1910 ;
  • D. Rhys Phillips , The Hist. of the Vale of Neath , Abertawe, 1925 .

Awdur:

Yr Athro Thomas Jones Pierce, M.A., F.S.A., (1905-1964), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54