Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , arweinydd gwrthryfelwyr Morgannwg

yn ystod gwrthryfel Madog ap Llywelyn [q.v.] yn 1294-5 . Mynnai ef mai yn erbyn arglwyddi Morgannwg yn unig y rhyfelai, oherwydd achwyniadau personol o‘i eiddo yn erbyn teulu Clare . Efallai, felly, mai Morgan ap Maredudd ydoedd, disgynnydd uniongyrchol o Rydderch ab Iestyn [q.v.] ; cymerasid tiroedd ei dad, Maredudd , arglwydd Cymreig olaf Caerlleon-ar-Wysg , gan Gilbert de Clare 20 mlynedd yn gynharach. Mewn un cronicl cyfoes enwir Morgan yn Rhys ap Morgan ; awgryma hyn ryw gymaint o gymysgu rhyngddo â Rhys , mab iau Morgan Fychan ap Morgan Gam [q.v.] . Ymostyngodd Morgan i‘r brenin ym mis Gorffennaf 1295 a derbyniodd y pardwn brenhinol. Yr oedd ei ferch, Angharad , yn gynfam i deulu presennol Morganiaid Tredegar .

[ Gw. Morgan ap Hywel am Faredudd.]

Ffynonellau:

  • J. E. Morris , The Welsh Wars of Edward I a contribution to mediaeval military history, based on original documents , Rhydychen, 1901 ;
  • Bridgeman , History of the Princes of South Wales , 1876 .

Awdur:

Yr Athro Thomas Jones Pierce, M.A., F.S.A., (1905-1964), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54