Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , JENKIN (bu f. 1762 ), gweinidog gyda'r Annibynwyr .

Ni wyddys pa bryd nac ymhle y ganed ef; barnai Thomas Rees , ‘ar seiliau lled gedyrn,’ mai yn ardal Caerffili ; credai Richard Bennett ( Blynyddoedd Cyntaf Methodistiaeth , 194-5) mai brodor o Gwm Nedd ydoedd, gan chwanegu iddo fod yn aelod ym Mlaengwrach dan Henry Davies [q.v.] — noder, fodd bynnag, nad yw ei enw yn y rhestr o aelodau'r eglwys honno yn 1734 a argraffodd J. Rufus Williams o lawysgrif Henry Davies , a hefyd mai yn Watford yr urddwyd ef. Sut bynnag, yr oedd yn un o ysgolfeistri Griffith Jones o Landdowror . Ym mis Chwefror 1739 (yn ôl llythyr gan Lewis Rees a argraffwyd gan Richard Bennett yn Meth. Trefaldwyn Uchaf , 14-6), yr oedd yn cadw ysgolion cylchynol yn Llanbrynmair , Llandinam , a Llanwyddelan (enwir yr ysgolion hyn yn Welch Piety , ond heb enwi'r athro ); cymerwyd ef i'r ddalfa ym Mochdre , a rhwymwyd ef ( Bennett , op. cit., 16-7) i ymddangos o flaen y sesiwn chwarter. Cyn diwedd 1739 yr oedd yn cadw ysgol yn Nantydeiliau , Llanuwchllyn . Erbyn 1740 cawn ef yn cadw ysgol gylchynol yng nghegin William Prichard [q.v.] yn y Glasfryn Fawr yn sir Gaernarfon . Ar ymweliad â'r Bala yn Ionawr 1741 (daeth yno i hebrwng Howel Harris i sir Gaernarfon ), bu bron iddo gael ei lusgo i'r llyn gan dorf o erlidwyr. Edrydd Harris (dyddlyfr Chwefror 1741 ) nad oedd Morgan yn dda ei fyd yn y Glasfryn , ond cynghorodd ef i aros yno; yn yr ardal honno y cafodd ei wraig, un o ferched y Tyddyn Mawr , Chwilog — y tŷ y bu Evan Williams [q.v.] o Gwmllynfell yn ymguddio mewn cist ynddo rhag erlidwyr. Yn Chwefror 1742 , cymerwyd Jenkin Morgan a Richard Tibbott [q.v.] i fyny fel ‘vagabonds,’ a'u hanfon yn ôl i'w cynefin gan eu cadw am noson yng ngharchar pob tre sir ar eu ffordd ( Cylch. Cymd. Hanes M.C. , iv, 13-4; i, 25). Ond dychwelodd Morgan i'r Gogledd, a chan fod William Prichard wedi gorfod symud i Fôn , aeth yntau yno. Erbyn hynny, yr oedd y cydweithrediad bore rhwng Annibynwyr a Methodistiaid yng Ngwynedd (fel mewn mannau eraill) wedi pallu rhyw gymaint. Ffurfiwyd eglwys Annibynnol yn 1744 yn nhŷ ‘yeoman’ o'r enw John Owen , Caeau Môn , ym mhlwyf Cerrig-Ceinwen . Urddwyd ef yn weinidog arni, yn Watford , Mehefin 1746 — yr oedd Thomas Morgan ( 1720 - 1799 ) [q.v.] yno, a Lewis Rees ac Edmund Jones yn pregethu . Cafodd grantiau gan y Bwrdd Presbyteraidd o 1747 hyd 1751 , a chan y Bwrdd Cynulleidfaol o 1747 hyd 1762 . Enwir ef ( 1747-50 ) yn nyddlyfrau John Wesley — bu'n cyfieithu i Wesley . Yn fuan wedi 1745 , prynodd dyddyn o'r enw Ty'nyraethnen yng Ngherrig-Ceinwen , a chadwai ysgol yno; ar ddarn o'r tir cododd yn 1748 gapel Rhos-y-meirch , ac y mae cyfeiriadau at ei deithiau i'r Deheudir i gasglu at y capel. Ar 16 Chwefror 1762 , ac yntau ar y pryd yn byw yn un o'r ddwy Drehwfa yn yr un plwyf, gwerthodd y tir y safai'r capel arno i'r eglwys — awgryma hyn, efallai, ryw ymdeimlad fod ei ddiwedd yn agos. Bu farw, meddai Thomas Morgan ( Y Cofiadur , 1923 , 15), yn 1762 ; ar 7 Mehefin 1762 yr ymddengys ei enw am y tro olaf yng nghofnodion y Bwrdd Cynulleidfaol . Credai Thomas Rees (ni ddywed ar ba sail) ei fod tua 45-7 mlwydd oed pan fu farw.

Ffynonellau:

  • Trysorfa Ysprydol yn cynnwys amrywiaeth o bethau ar amcan crefyddol, yn athrawiaethol, yn annogaethol, yn hanesiol, &c., ynghyd ag ychydig farddoniaeth , Caerlleon , 1813 ;
  • Robert Jones (Rhoslan) , Drych yr Amseroedd ;
  • Hanes Eglwysi Annibynnol Cymru , ii, 457-9;
  • E. B. Jones , yn Llawlyfr Undeb yr Annibynwyr yn Llangefni , 1923 , 1923 (cofnodion gwerthfawr);
  • R. T. Jenkins , Hanes Cynulleidfa Hen Gapel Llanuwchllyn , 1937 (mynegai), a'r cyfeiriadau eraill a roddwyd uchod.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Atodiadau a chywiriadau:

MORGAN , JENKIN ( Bywg. , 608)

Nid ‘yn Chwilog ' eithr yn Nhudweiliog yr oedd y Tyddyn Mawr .

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54