Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , JOHN RHYS (‘ Lleurwg '; 1822 - 1900 ), gweinidog gyda'r Bedyddwyr, darlithydd, bardd, a llenor .

g. 3 Awst 1822 , yn ôl pob tebyg (ond 7 neu 17 Awst yn ôl rhai ffynonellau), ym Maes-y-felin , Llysfaen , ger Caerdydd , yn chweched o 12 plentyn a aned i Rees Morgan (g. 1792 ) a Mary Edmunds (g. 1790 ) o Faes-y-felin , ac wedi hynny o Faes-y-crochan , Llaneurwg , a oedd yn fodryb i Thomas Davies , prifathro Coleg y Bedyddwyr , Hwlffordd [q.v.] . Cafodd ei addysg yn y Llysfaen ac yng Nghaerffili , ac fe'i bedyddiwyd yn y cyfnod 1840-1 , er nad oes sicrwydd gan bwy. Derbyniwyd ef i goleg Pont-y-pŵl yn 1842 , a'i ordeinio ym Mangor yn 1846 . Yn 1848 symudodd i Aberafan , lle y dechreuodd ei dalent ymddatblygu, ac oddi yno yn 1855 i Gapel Seion , Llanelli , lle yr arhosodd hyd ei farw ar 14 Mawrth 1900 . Claddwyd ef ym mynwent gyhoeddus y dref. Gŵr amryddawn dros ben oedd ‘ Lleurwg ,’ a fu'n amlwg ym mywyd ei enwad, ei ardal, a'r wlad yn gyfan. Tyfodd eglwys Seion , Llanelli , gymaint o dan ei weinidogaeth nes gorfod agor amryw o ganghennau, e.e. yn Greenfield (i'r Saeson , 1858 ), Moriah ( 1872 ), a Chalfaria ( 1881 ), ac etholwyd yntau yn 1878 yn llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru . Yr oedd yn bregethwr poblogaidd ac yn areithydd brwd o blaid Rhyddfrydiaeth . Efallai mai darlithio oedd ei gryfder pennaf; y mae ar gael o leiaf 30 o destunau o'i eiddo. Yr oedd yn feirniad eisteddfod ac yn aelod o Orsedd y Beirdd , a bu'n olygydd barddoniaeth Seren Cymru o 1860 i 1877 , a Seren Gomer yn y 60au cynnar , ond oherwydd amlder diddordebau ni chafodd lawer o gyfle i arfer y grefft ei hun. Bu hefyd yn aelod o fwrdd golygyddion Y Medelwr Ieuanc a gyhoeddwyd gyntaf yn 1871 . Cyhoeddwyd toreth o'i waith, gan gynnwys Llawlyfr y Beibl , 1860 , sef trosiad o Joseph Angus , Bible Hand-Book , 1854 ; Deddfau Ty Dduw , 1863 ; Cofiant y Parch. R. D. Roberts, Llwynhendy , 1893 ; darlithiau, pregethau, a chaneuon, amryw ohonynt yn Seren Gomer o'r 50au ymlaen; ac erthyglau i John Jones (‘ Mathetes ’) , Geiriadur Beiblaidd , 1864-83 .

Priododd (1), c. 1846 , Maria Jones , Llaneurwg , a fu farw yng Nghaerffili ar 11 Tachwedd 1847 yn 28 oed, mewn canlyniad i ddamwain a gawsai ym Mangor ; a (2), Martha Roberts , merch David Roberts , Aberafan , ar 26 Rhagfyr 1849 , yng Nghastell Nedd . Ganed 12 o blant o'r ail briodas.

Ffynonellau:

  • D. B. Richards a T. Morgan , Cofiant y Parchedig John Rhys Morgan, D.D., etc , Maesteg, 1908 , 1908 ;
  • E. T. Jones a T. R. Jones , Hanes Eglwys Capel Sion, Llanelli , Llanelli, 1931 , 1931 , 81-92 (darlun);
  • Y Geninen , 1901 , 261-4, 31-2 g.;
  • Dyddiadur a Llawlyfr Undeb Bedyddwyr Cymru , 1901 , 119-20;
  • Seren Gomer , 1900 , 150-4;
  • Seren Cymru , 23 Mawrth 1900 ;
  • Yr Hauwr misolyn Undeb Bedyddwyr Cymru at wasanaeth yr Ysgol Sabbathol , Aberdâr , Mawrth 1900 (darlun);
  • Papur Pawb , Caernarfon, 1893-1916 , 22 Chwefror 1896 .

Awdur:

Benjamin George Owens, M.A., Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54