Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , ROBERT ( 1608 - 1673 ), esgob Bangor ;

g. yn 1608 yn Bronfraith , Llandysul , sir Drefaldwyn , trydydd mab Richard Morgan , a addysgwyd yn Rhydychen ac a fu'n cynrychioli sir Drefaldwyn yn Senedd 1593 . Mary , merch Thomas Lloyd , Gwernbuarth , oedd ei fam. Ar ôl bod yn astudio gartref o dan dad Simon Lloyd , archddiacon Meirionnydd wedi hynny, aeth i Goleg Iesu , Caergnawnt ( 6 Gorffennaf 1624 ), a graddio yn B.A. 1628 , B.D. 1638 , D.D. 1661 . Wedi ei ordeinio ym mis Rhagfyr 1629 gan esgob Peterborough , aeth yn gaplan ( 1631 ) i Dolben , esgob Bangor [q.v.] , a roes iddo fywoliaeth yn sir Drefaldwyn a dwy reithoraeth segur yn sir Ddinbych . Pan fu Dolben farw yn 1632 dychwelodd i Gaergrawnt ( S. John's ) hyd 1637 , pryd y daeth yn gaplan i William Roberts ( 1585 - 1665 ), esgob Bangor [q.v.] , a chafodd fywoliaeth ychwanegol yn sir Ddinbych ; pan wnaethpwyd ef yn brebend yn eglwys gadeiriol Caer ( 1 Gorffennaf 1642 ), newidiodd y fywoliaeth ychwanegol hon am rai bywiolaethau yn sir Fôn . Trwy brynu gan deulu Bulkeley [q.v.] les degymau Llanddyfnan , sir Fôn , a oedd heb redeg i'r pen — (rhoes y degymau hyn yn ddiweddarach i ychwanegu at werth y fywoliaeth) — gallodd gadw Llanddyfnan pan drowyd ef allan o'i fywiolaethau eraill yn ystod yr ‘ Interregnum ,’ a bu'n byw gyda Llwydiaid Henblas , Llangristiolus (gw. o dan Richard Lloyd , 1595 - 1659 ) — yr oedd ei syniadau gwleidyddol ef a'r eiddo Richard Lloyd yn gyffelyb i'w gilydd. Bu'n helpu i fraslunio datganiad teyrngarol sir Fôn ( 14 Gorffennaf 1648 ) ac mewn pregeth angladdol ar ôl Owen Holland , Berw ( 2 Rhagfyr 1656 ), cystwyodd y ‘ new and phantastick revelations ’ a geid gan y pregethwyr Piwritanaidd ( N.L.W. MS. 3069 ). Wedi'r Adferiad cafodd fywoliaeth Trefdraeth yn ei hôl, daeth yn archddiacon Meirionnydd ( 24 Awst 1660 ), cafodd ‘gyfran’ o Landinam , sir Drefaldwyn , cymerodd feddiant o ganoniaeth Penmynydd yr oedd wedi ei enwi iddi yn gynharach, a chwpláodd ei radd D.D. yng Nghaergrawnt ( 1661 ). Yn 1666 fe'i cysegrwyd yn esgob Bangor yn lle Robert Price , a fuasai farw cyn cael ei sefydlu. Bu'n helpu i wella cyflwr adeilad yr eglwys gadeiriol a esgeulusasid yn ystod yr ‘ Interregnum ’ a rhoes organ iddi; pregethai hefyd yn ddyfal yn Gymraeg ac yn Saesneg . Pan gymerodd feddiant o reithoraeth Llandyrnog am ei fod yn ei chyfrif yn perthyn i'r esgob wrth ei swydd, bu ymgyfreithio chwerw rhyngddo ef a Thomas Jones ( 1622? - 1682 ) [q.v.] , a oedd wedi ymneilltuo i'r fywoliaeth pan gollodd ei swydd fel caplan i Iago (y brenin Iago II wedi hynny) ac a oedd yn awr mewn tlodi. Ar wahân i hyn gadawai Morgan bob dadleuon yn llonydd, gan anwybyddu'r confenticlau yn ei esgobaeth, apelion y Dr. Michael Roberts [q.v.] am gymorth i gael ei gymrodoriaeth yng Ngholeg Iesu , Rhydychen , yn ei hôl, a cheisiadau ei ‘gâr’ Syr Richard Wynn , Gwydir [q.v.] , am iddo roddi bywiolaethau i bobl a noddid ganddo ef ond a oedd yn gwbl anghyfaddas. Bu f. 1 Medi 1673 ; dyfynnir arysgrifau ei gofebau yn eglwys gadeiriol Bangor yn Browne Willis , Bangor , 1721 , 23, 27-8. Priododd Anne , merch William Lloyd , rheithor Llaneilian , a bu iddynt bedwar mab; bu tri o'r meibion yn Rhydychen — aeth un o'r tri i'r gwasanaeth llysgenhadol o dan Syr Leoline Jenkins [q.v.] a'r lleill i weinidogaeth yr Eglwys .

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography , a'r ffynonellau a enwir yno;
  • Venn , Alumni Cantabrigienses , I, iii, 212;
  • Calendar of Wynn (of Gwydir) Papers, 1515–1690, in the National Library of Wales and elsewhere , 1926 , 2593, 2660;
  • A. Ivor Pryce , The Diocese of Bangor in the sixteenth century being a digest of the registers of the bishops, A.D. 1512-1646 , 1923 , 43, 46-7;
  • T. Richards , Religious Developments in Wales, 1654–1662 , 1923 , 148-9, 274, 428, Wales under the Penal Code, 1662-1687 , 1925 , 61, 137, 159;
  • Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru , vi, 183.

Awdur:

Athro Emeritus Arthur Herbert Dodd, M.A., (1891-1975), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54