Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , THOMAS (‘ Afanwyson ’; 1850 - 1939 ), gweinidog gyda'r Bedyddwyr, hanesydd, a llenor ;

g. yng Nghwmafan , 9 Mawrth 1850 , yn fab i Walter a Jane Morgan ac yn nai i David Michael (‘ Dewi Afan ’ [q.v.] ). Derbyniwyd i Goleg Pontypŵl yn 1875 a'i ordeinio yng Nghaersalem , Dowlais , 1878 . Symudodd yn 1895 i Ainon , Caerdydd , lle y dewiswyd ef gyda'r athro Thomas Powel [q.v.] i ad-drefnu llyfrgell Salisbury yng Ngholeg y Brifysgol yno. Oddi yno, yn 1900 , aeth i Horeb , Sgiwen , lle yr arhosodd hyd ei ymddeol ar ben hanner canrif o weinidogaeth. Bu f. 27 Awst 1939 . Bu'n amlwg ym mywyd ei enwad — yn llywydd Undeb Bedyddwyr Cymru ( 1927 ), llywydd cymanfa dwyrain Morgannwg ( 1918 ), ac yn gydolygydd Y Bedyddiwr Bach , 1882 , a'r Heuwr , 1890 . Bu hefyd yn ysgrifennydd Cymdeithas Ddirwestol De Cymru am 30 mlynedd hyd 1920 . Eithr cofir ef yn bennaf am y doreth o lyfrau a thraethodau eisteddfodol a gyhoeddodd , yn arbennig ei gasgliadau o enwau lleoedd a bywgraffiadau , megis Cofiant y Parch. Nathaniel Thomas, Caerdydd , 1900 ; The Place-Names of Wales , 1887 , 1912 ; Glamorganshire Place-Names , 1901 ; Enwogion Cymreig, 1700-1900 , 1907 ; Cofiant y Parch. J. Rhys Morgan, D.D. (‘Lleurwg’) , 1908 (gyda D. B. Richards ); Y Gwir Anrhydeddus D. Lloyd George, A.S. , 1910 ; a The Life and Work of the Rev. Thomas Thomas, D.D. , 1925 . Priododd ddwywaith, yr eiltro yn 1888 â merch D. Williams , gweinidog Salem , Meidrym , a ganed iddo ddau fab a thair merch.

Ffynonellau:

  • Yr Hauwr misolyn Undeb Bedyddwyr Cymru at wasanaeth yr Ysgol Sabbathol , Aberdâr , 1925 , 121 (darlun);
  • Seren Gomer , 1927 , 1 (darlun);
  • Dyddiadur a Llawlyfr Undeb Bedyddwyr Cymru , 1940 ;
  • Seren Cymru , 6 a 13 Hydref 1939 ;
  • NLW MSS 6743-4.

Awdur:

Benjamin George Owens, M.A., Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54