Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORRIS , EBENEZER ( 1790 - 1867 ), clerigwr ;

g. yn 1790 , efallai yn Llandyfrïog (awgrymir hynny gan gofnod ei briodas); ni allwyd cael hyd i hanes ei ieuenctid a'i addysg. Urddwyd ef yn 1813 , a'i drwyddedu i guradiaeth Llandeilo Tal-y-bont ; cafodd guradiaeth Llanedi yn 1815 . Yn gynharach yn 1815 cafodd guradiaeth barhaol Llannon (Caerfyrddin) ; yn 1818 guradiaeth barhaol Llanddarog ; ac yn Rhagfyr 1820 ficeriaeth Llanelli (lle'r oedd eisoes yn gurad ) — y noddwr yn Llannon a Llanelli oedd Rees Goring Thomas , un o hyrwyddwyr Cymdeithas yr Ysgolion Cenedlaethol ( Hist. Carms. , ii, mynegai). Yr oedd wedi priodi (yn Llandyfaelog , 2 Medi 1813 ) â Sarah , ferch John Williams o Gaerfyrddin , pumed mab yr esboniwr Peter Williams [q.v.] ; cawsant ddwy ferch, a merch i un o'r rheini oedd gwraig A. J. M. Green (bu ef yn gurad dan Morris ), tad yr archesgob Charles A. H. Green — gw. G. M. Roberts , Bywyd a Gwaith Peter Williams , 164, 167. Yn sicr, yr oedd Morris yn ‘gymeriad’; dyn hardd a chadarn; Protestant cryf; pregethwr poblogaidd iawn yn ei ddyddiau gorau — gymaint felly fel y craciodd llofft eglwys Llanelli rywdro dan bwys y gwrandawyr ( Innes , Old Llanelly , 21). Cychwynnodd ysgol genedlaethol yn 1837 , ac yr oedd yn flaenllaw gyda'r ‘ Mechanics’ Institute ’ yn y dref. Yr oedd yn Eglwyswr pendant iawn; ailgydiodd yn hen gapel anwes ‘ Capel Ifan ’ a ddefnyddid gan y Methodistiaid byth er 1743 ( Hist. Carms. , ii, 196); ac wrth gwrs yr oedd hi'n frwydr ddiorffwys rhyngddo a'i gymydog o Annibynnwr , David Rees [q.v.] — gellir beio'r ddau fel ei gilydd am ganlyniadau anffodus eu hysgarmesoedd ynghylch y dreth Eglwys yn Llanelli a Llannon , 1838-40 ( Innes , 82-3; Jenkins , Cymru yn y 19eg g. , 107-8). Ond yr oedd tymer Morris yn aflywodraethus hyd at orffwylledd; nid oedd yn ddim ganddo ddyrnu a chicio'r sawl a anghytunai ag ef ar faterion mwyaf dibwys, hyd yn pan fyddent yn ustusiaid heddwch ( Innes , 129-30; cymh. Carmarthen Antiquary , 1943-4 , 63). Drysodd ei amgylchiadau hefyd, ac yn 1843 (ac wedyn) atafaelwyd ei gyflog i dalu dyled o £5,000 i'w noddwr Rees Goring Thomas , a dyled arall o £500. Ymddengys iddo gael ei barlysu yn ei flynyddoedd diwethaf ( Innes , 22); gofelid am ei blwyfolion y pryd hynny gan ei gurad A. J. M. Green . Bu f. 18 Ebrill 1867 , yn 77 oed. Cyhoeddodd yn 1818 ddau argraffiad o bamffled, Ymddiddan rhwng Senex a Juvenis , yn erbyn David Davies , Pant-teg [q.v.] .

Ffynonellau:

  • John Innes , Old Llanelly , Caerdydd, 1902 ;
  • Cardiff Free Libraries, Catalogue of Printed Literature in the Welsh Department , 1898 ;
  • gwybodaeth gan Mr. E. D. Jones o'r Llyfrgell Genedlaethol;
  • a'r cyfeiriadau eraill uchod.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Atodiadau a chywiriadau:

MORRIS , EBENEZER ( 1790 - 1867 ; Bywg. , 620)

Ailbriododd yn 1839 .

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54