Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



NEWELL , RICHARD ( 1785 - 1852 ), amaethwr a phregethwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ;

g. yn Allt-y-ffynnon , Aberhafesp , sir Drefaldwyn , 23 Mawrth 1785 , mab Richard Newell , amaethwr , a Bridget ei wraig. Yn 1786 symudodd y teulu i Gwernfyda , Llanllugan , lle y bu'r mab yn ysgol y Parch. John Davies a David Davies . Yn 1786 symudodd y teulu i'r Bryn , Llanwyddelan , lle y bu'r tad f. yn 1800 . Ar ôl hyn aeth y mab i ysgol ei ewythr, y Parch. John Roberts [q.v.] , yn Llanbrynmair . Yn 1803 symudodd ei fam ac yntau i'r Hen Neuadd , Manafon , lle y buont hyd 1831 . Yn 1811 priododd Elizabeth Griffiths , Cefndu (chwaer y Parch . Evan Griffiths , Meifod [q.v.] ), a bu iddynt naw o blant. Etholwyd ef yn flaenor yn y capel yn Llanwyddelan , ac yn sasiwn Llanfair , 1821 , derbyniwyd ef fel pregethwr . Yr oedd yn un o'r rhai cyntaf i lafurio ymhlith y Saeson ar y goror, lle yr oedd yn flaenllaw gyda threfniadau a symudiadau'r ysgol Sul ac hefyd gyda'r achos dirwestol. Tua 1819 penodwyd ef yn ‘ high constable ’ dros adran Aberriw , a bu yn ddylanwad mawr er daioni; fe lwyddwyd trwy gyfraith gwlad i gosbi rhai o'r prif droseddwyr, a bu gwelliant mawr yng nghyflwr moesol yr ardal. Yn 1831 symudodd i Blasbach , Meifod , ac yn 1846 i'r Cwm , lle y bu f. 22 Mehefin 1852 . Cyhoeddodd gylchgrawn i blant gyda chymorth Morris Davies , Bangor [q.v.] , o dan yr enw Pethau Newydd a Hen neu Drysorfa i'r Ysgol Sabbothol . Efallai mai hwn oedd y cyhoeddiad cyntaf erioed i blant Cymru ; parhaodd am bedair blynedd ( 1826-9 ). Ymhlith llawysgrifau'r Methodistiaid Calfinaidd a gedwir yn y Llyfrgell Genedlaethol y mae nifer o ddyddiaduron ( 1813-50 ) yn cynnwys cofnodion sasiynau, cyfarfodydd misol, cymanfaoedd yr ysgol Sul , etc., yn llaw Richard Newell .

Ffynonellau:

  • John Herbert , Cofiant am y Parch. Richard Newell o'r Cwm Meifod, Sir Drefaldwyn , Llanidloes, 18--? (Llanidloes, d.d.);
  • Edward Jones , ‘Richard Newell‘;
  • yr aflonyddwr,’ yn Y Drysorfa , Ionawr a Chwefror 1937 .

Awdur:

Miss Katharine Monica Davies, M.A. Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54