Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



NICOLAS , DAFYDD ( 1705? - 1774 ), bardd .

Tybiai T. C. Evans (‘ Cadrawd ’) mai ef oedd y gŵr o'r enw hwn a aned yn Llangynwyd yn 1705 . Yr oedd yr hen bobl, meddai, yn sôn amdano fel un a fu'n cadw ysgol yn y plwyf. Rhestrai Iolo Morganwg ef ymhlith y llenorion a oedd wedi eu haddysgu eu hunain. Bu'n byw wedi hynny yn Ystrad Dyfodwg , ac efallai yng Nglyncorrwg ac yng Nghwm-gwrach . Y mae'n gwbl bosibl mai ysgolfeistr crwydrad ydoedd yn y cyfnod hwn. Tua chanol y ganrif (neu efallai cyn hynny) enillodd sylw Williamsiaid Aberpergwm , a'r plas hwnnw fu ei gartref hyd ei farw. Mynnid yn y ganrif ddiwethaf mai fel ‘ bardd teulu ’ y cedwid ef yno, yr olaf, meddid, yng Nghymru , ond dywaid William Davies o'r Cringell , yn 1795-6 , mai ‘ private tutor ’ ydoedd. Enillodd enw mawr iddo ei hun fel ysgolhaig clasurol , a chyfieithodd ran o'r Iliad i'r Gymraeg — o'r hyn lleiaf, dyna'r traddodiad yng Nglyn Nedd . Mynnai Iolo Morganwg yntau ei fod yn medru Lladin , Groeg , a Ffrangeg , ac mai ef oedd y bardd cyfoethocaf ei awen ymhlith ei holl gydnabod. Er mai ychydig o sylw a roes i'r canu caeth, y mae'n eglur ei fod yn ffigur gweddol bwysig yn y deffroad llenyddol ym Morgannwg . Ei gerddi rhydd sy'n rhoddi ei le iddo fel bardd . Priodolir dwy gân iddo yn llyfr Maria Jane Williams [q.v.] , Ancient National Airs of Gwent and Morganwg , 1844 , a cheir amryw eraill yn llawysgrifau Iolo ,’ cerddi i'w canu ar geinciau hen a diweddar. Yr oedd ganddo ddawn arbennig yn y cyfeiriad hwn, ac nid amhriodol fyddai ei alw yn Geiriog y 18fed g. Gwelir yma fardd telynegol, a glywai fiwsig geiriau, mydryddwr a ymhyfrydai yn hoywder ei fydrau. Ef, yn ddiamau, ydoedd bardd gorau Morgannwg yn y 18fed g. cyn dyddiau Iolo .’ Dywedir yn gyffredin iddo yrru llythyr at Edward Evan [q.v.] yn trafod techneg y canu rhydd, ond y mae'n weddol sicr mai Iolo a'i lluniodd. Fe'i claddwyd yn Aberpergwm , yn 1774 .

Ffynonellau:

  • T. C. Evans (‘Cadrawd'), History of Llangynwyd Parish, with Illustrations , Llanelli, 1887 , 1887 , 186-8;
  • D. Rhys Phillips , The Hist. of the Vale of Neath , Abertawe, 1925 , 1925 , 546-53;
  • G. J. Williams , Traddodiad Llenyddol Morgannwg , 1948 , 1948 , 241-3, 290-300.

Awdur:

Athro-Emeritus Griffith John Williams, M.A., (1892-1963), Gwaelod-y-garth, Caerdydd

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54