NOTT, Sir WILLIAM (1782-1845), milwr;
g. 20 Ionawr 1782 gerllaw Castell Nedd, mab Charles Nott, Shobdan, sir Henffordd. Cafodd ei addysg yng Nghastell Nedd ac yn ysgol ramadeg y Bont-faen hyd 1794, pryd y daeth ei dad yn dafarnwr gwesty'r ‘Ivy Bush’ yn nhref Caerfyrddin. Yn 1798 ymunodd â chorff o wirfoddolwyr yng Nghaerfyrddin a chan iddo ddyfod i hoffi'r bywyd milwrol ymadawodd (1800) am yr India lle y cafodd gomisiwn swyddog yn y ‘Bengal European Regiment.’ Bu'n gwasnaethu yn yr India — ar wahân i egwyl fer yn 1822 a dreuliodd yng Nghaerfyrddin — hyd nes iddo ymneilltuo oblegid afiechyd yn 1844. Digwyddodd yr hyn yr enillodd fwyaf o enw iddo'i hun o'i blegid yn y rhyfel Afghan cyntaf, pryd yr arweiniodd lu o wŷr o Kandahar, gan orchfygu'r Afghaniaid yn Chuznee yn 1842 ac ymwthio ymlaen wedi hynny i Kabul. Treuliodd y cyfnod ar ôl ei ymneilltuad yng Nghaerfyrddin, lle y bu f. ar 1 Ionawr 1845. Claddwyd ef yn eglwys S. Pedr. Y mae cofgolofn iddo ar y sgwâr yng Nghaerfyrddin a elwir yn awr yn Nott Square.
Llyfryddiaeth:
- J. H. Stocqueler, Memoir and Correspondence of Major-General Sir William Nott, G.C.B., 1854;
- D.N.B.
Awdur:
Yr Athro Samuel Henry Fergus Johnston, M.A., (1908-91), Aberystwyth
