Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



OWEN , BODEON ( BODOWEN ).

Saif Bodeon ym mhlwyf Llangadwaladr ym Môn , o fewn ychydig bellter i blas Bodorgan ; bu llawer o gyd-gerdded politicaidd rhwng y ddau deulu, ond ymron ddim o gyfathrach priodi. Gŵr amlwg ym Môn yn oes Elisabeth oedd OWEN AP o Fodeon , siryf ddwywaith, ac aelod seneddol yn 1545 dros Niwbwrch (yn ôl yr hen drefn). Un o bobl y gyfraith oedd ei fab ef, y Syr HUGH OWEN cyntaf, a phrif ynad tref Caerfyrddin ; palmantodd hyn y ffordd iddo briodi Elisabeth , merch ac aeres George Wirriott o Orielton ym Mhenfro (gw. yr ysgrif ‘ Owen o Orielton ’). Pan ddaeth y Rhyfel Cartref , chwarae'r ffon ddwybig oedd hanes y teulu ym Mhenfro ac ym Môn ; dyn clyfar iawn a fuasai hwnnw a fedrai ddywedyd i ba ochr y perthynai yr ail Syr Hugh , ai'r brenin ai'r Senedd , gan mor dawedog y cadwai ei gyfrinach. Ym Môn cynrychiolid y teulu gan y cyrnol HUGH OWEN a HENRY OWEN o Faesoglan , dau frawd, a dau gefnder i'r ail Syr Hugh ; y mae cof byw am y cyrnol ar fur eglwys Llangadwaladr a godwyd gan ei wraig Ann yn 1660 . Enwyd y ddau frawd yn Chwefror 1648 fel comisiynwyr i gasglu arian ym Môn er mwyn cyfnerthu adnoddau'r Senedd , ond yn haf yr un flwyddyn yr oedd y ddau'n arwyddo declarasiwn gwrthryfelgar yr ynys, declarasiwn ffyrnig dros ben, a gorfu i'r ddau arwyddo telerau trymion yr ymostyngiad ym mis Hydref; er hynny daeth Henry yn siryf Môn yn 1651 a Hugh yn 1653 ; yn ben ar yr ansadrwydd, un o'r teulu oedd yr aelod seneddol dros sir Benfro yn 1661-78 yn y Senedd a basiodd gynifer o ddeddfau erlitgar yn erbyn Anghydffurfwyr . Yr oedd yr un diffyg sadrwydd yn eu priodasau; ar un llaw yn ymuno â theulu rhyddfrydig Philipps o Gastell Pictwn , ar y llall priodi i deulu Rowland Laugharne [q.v.] o S. Bride's , gŵr a fu unwaith yn brif gadernid y Senedd yn y De, ond a gefnodd ar yr achos yn 1648 . Effaith y byw yn Orielton a'r mynych briodi â merched sir Benfro oedd graddol barlysu eu dylanwad ym Môn . Cafwyd enghraifft dda o hynny yn lecsiynau 1708 a 1710 , pan wnaeth Owen Meyrick o Fodorgan a phlaid y gorllewin ymgais deg i ddymchwel unbennaeth y Bwcleaid yn yr ynys; nid oedd ddadl nad oedd Syr Arthur Owen yn taer ddymuno llwyddiant ei gymydog Meyrick , ond yn lle canolbwyntio ar ennill sedd y sir i'r Whigiaid , daeth ef ei hun allan fel ymgeisydd dros y bwrdeisdrefi , a chyda hynny ymgeisio am sedd sir Benfro , a'i fab Wirriott yn sythu am bleidlais y bwrdeisdrefi. Collwyd bwrdeisdrefi Môn ; aeth y tad a'r mab i mewn ym Mhenfro ; cael ei orchfygu fu tynged Meyrick yn 1708 a 1710 . Mewn gair, bu rhywun o deulu Orielton yn aelod seneddol dros sir Benfro 26 o weithiau, a rhyw aelod o'r un teulu yn cynrychioli'r boroughs 26 o weithiau yn ogystal. Dros sir a bwrdeisdrefi Môn ni bu un o deulu Bodeon yn aelod seneddol ond Owen ap Hugh yn 1545 , a Lewis ap Owen ddwywaith yn amser Elisabeth (aelod oedd ef o'r gangen a drigai yn y Frondeg ym mhlwyf Llangaffo ). Anaml ryfeddol y tyfai clerigwr o'r teulu; credid unwaith fod y Dr. Owen Lewis , a fu f. 1594 [q.v.] esgob Catholig Cassano ger Naples , yn frawd i'r Syr Hugh Owen cyntaf, ond yn ôl yr achyddwr hyddysg, yr esgob Humphrey Humphreys , mab oedd hwnnw i ffermwr cyfrifol ym mhlwyf Llangadwaladr . Bu enw mab i gangen ieuengach o'r teulu — Hugh Owen oedd ei enw yntau — ar lyfrau Coleg Iesu yn Rhydychen a Choleg Iesu yng Nghaergrawnt ; daeth yn D.D. , a diweddu ei oes yn 1810 fel rheithor Aberffraw , canon a chantor yn eglwys gadeiriol Bangor .

Ffynonellau:

  • J. E. Griffith , Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families (1914) , 58-9;
  • Trafodion Cymdeithas Hynafiaethwyr a Naturiaethwyr Môn , 1939 , 62-3; 1949, 74;
  • A. L. Leach , History of the Civil War (1642-49) in Pembrokeshire and on its borders (Llundain, 1937) , 27 (n. 2);
  • Firth a Rait , Acts and Ordinances of the Interregnum, 1642–1660 (1911) , yn enwedig, i, 1096 ;
  • J. R. Phillips , Memoirs of the Civil War in Wales and the Marches, 1642–1649 (1874) , ii 399-401;
  • W. R. Williams , The History of the Parliamentary Representation of Wales (1895) , 1, 9, 12 (sir Fôn), 155-8, 161-5 (sir Benfro).

Awdur:

Thomas Richards, D.Litt., (1878-1962), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54