Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



PARRY , JOSEPH ( 1841 - 1903 ), cerddor .

Ganwyd 21 Mai 1841 ym Merthyr Tydfil . Deg oed ydoedd pan aeth i weithio mewn pwll glo , a 12 oed yn dechrau gweithio mewn gwaith haearn . Fe'i magwyd mewn awyrgylch gerddorol; canai alto mewn oratorïau a berfformid gan gôr Rosser Beynon . Yn 1854 symudodd gyda'i rieni i Dannville , Pennsylvania , U.D.A. , lle y bu'n gweithio mewn melinau-rholio-haearn hyd 1865 , ac astudio harmoni yn ei oriau hamdden. Enynnodd ei fedr yn ennill ar gyfansoddi mewn eisteddfodau cenedlaethol yn 1863 a 1864 frwdfrydedd y cyhoedd, a chodwyd cronfa a'i galluogodd i fyned i'r Royal Academy of Music ( 1868-71 ). Wedi iddo ddychwelyd i Danville sefydlodd ysgol gerdd yno. Dewiswyd ef yn athro cerdd (a phennaeth adran newydd cerdd ) yng Ngholeg y Brifysgol , Aberystwyth ; daliodd y swydd hon o 1874 hyd 1880 . Yn 1878 graddiodd yn Mus. Doc. (Cantab.) Erbyn hyn yr oedd yn cael galwadau mynych i weithredu fel beirniad cerddorol ; yr oedd hefyd yn brysur gyda'i efrydwyr ac yn cynnal cyngherddau y cynhwysid ynddynt lawer o'i gynhyrchion ef ei hun. O 1881 hyd 1888 bu'n gweithio yn Abertawe — yn organydd capel Ebenezer ac yn bennaeth coleg cerdd a sefydlasai yno. Yna, o 1888 hyd y bu farw, bu'n ddarlithydd mewn cerddoriaeth yng Ngholeg Prifathrofaol Caerdydd .

Yr oedd Joseph Parry yn gyfansoddwr toreithiog — yn cynhyrchu (a hynny gyda rhwyddaneb) caneuon, cytganau, anthemau, tonau, a rhai gweithiau offerynnol. Cyfansoddodd amryw operâu; cawsai ei opera ‘ Blodwen ’ ( 1880 ) ei pherfformio tua phum cant o weithiau erbyn 1896 . Ymysg ei weithiau mwyaf y mae oratorïau (‘ Emmanuel ,’ 1880 ; ‘ Saul ,’ 1892 ) a chantata (‘ Nebuchadnezzar ,’ 1884 ). Darlithiai lawer ac ysgrifennai'n fynych i gylchgronau . Yr oedd ei yrfa ramantus, ei ddiwydrwydd diflino, ei dalent rwydd, a'i addysg broffesiynol, yn ei wneuthur yn ffigur blaenllaw ym myd cerddorol Cymru yn ei gyfnod. Daeth ei dôn ‘ Aberystwyth ’ yn glasur. Bu f. 17 Chwefror 1903 ym Mhenarth , gerllaw Caerdydd .

Ffynonellau:

  • E. Keri Evans , Cofiant Dr. Joseph Parry , Caerdydd, 1921 ;
  • Y Cerddor , 1913 .

Awdur:

Prifathro Gwilym Prichard Ambrose, M.A., Caerlleon-ar-Wysg

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54