Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



PENNANT , THOMAS ( 1726 - 1798 ), naturiaethwr, hynafiaethydd, teithiwr ,

g. 14 Mehefin 1726 , yn y Downing , sir y Fflint , mab David Pennant ac Arabella (gynt Mytton ) . Daethai ei dad i feddiant o'r Downing yn 1724 ar farwolaeth Thomas Pennant (yr olaf i oroesi o gangen iau o'r teulu), yr hwn a'i cymynroddodd iddo. Cartref cyntefig y Pennantiaid oedd Bychton yn yr un plwyf ( Whitford ). Y cyntaf i ymsefydlu yn y Downing oedd John Pennant , gor-hendaid y Thomas uchod, a ymbriododd yn 1626 â'r etifeddes ac a ychwanegodd at y ty neu ei ailadeiladu. Aeth y Downing ar dân yn 1922 ac erys yr adfeilion.

Ceir y rhan fwyaf o'r wybodaeth sydd hysbys am Thomas Pennant yn ei Literary Life a gyhoeddwyd yn 1793 . Dywed ddarfod iddo ddechrau meithrin chwaeth at adaryddiaeth , ac yn wir at naturiaethau yn gyffredin, ac ef yn 12 oed, pan gyflwynwyd iddo lyfr ar adar o waith Francis Willoughby gan ei gâr, John Salusbury , Bach-y-graig , Tremeirchion , tad Mrs. Piozzi . Derbyniodd ei addysg foreol mewn ysgol yn Wrecsam (gw. Tours , i, 379). Wedi hyfforddiant pellach yn Llundain , ymaelododd pan yn 18 oed yng Ngholeg y Frenhines , Rhydychen . Er aros yno am rai blynyddoedd ni chymerodd ei radd. Ac efe eto yn y brifysgol ymwelodd (yn 1746 neu 1747 ) â Chernyw , lle y cyfarfu â'r enwog Ddr. W. Borlase , rheithor Ludgvan , yr hwn a enynnodd ynddo gryn hoffter at ddaeareg . Yn y blynyddoedd dilynol teithiodd yn helaeth, gan ymweled â'r Iwerddon , Ynys Manaw , cyfandir Ewrop , yr Alban , yr Hebrides , a gwahanol rannau o Loegr a Chymru . Y mae'r cyfrolau o hanes ei deithiau yn yr Alban , i Lundain , ac yn enwedig yng Ngogledd Cymru , gyda'i gynhyrchion llenyddol gorau. Ymddangosodd cyfrol gyntaf ei Tours in Wales yn 1778 , a'r ail (y rhan gyntaf dan y teitl A Journey in Snowdonia ) yn 1781 . Cyhoeddwyd argraffiad mewn tair cyfrol yn 1883 dan olygiaeth ( Syr ) John Rhys . Am hanes Pennant a'i daith ar y Cyfandir , ni welodd olau dydd hyd 1948 . Cyhoeddwyd y llawysgrif, sydd ym meddiant y Llyfrgell Genedlaethol , gan Bernard Quaritch , Llundain , dros y Ray Society ( Tour of the Continent ). Ymddangosodd ei brif waith ar fildraeth ( British Zoology ) rhwng 1761 a 1777 , mewn pedair cyfrol (arg. newydd 1812 ). Ysgrifennodd hefyd ar fildraeth India a'r ‘ Arctic Circle .’ Ei anturiaeth lenyddol fwyaf uchelgeisiol oedd Outlines of the Globe mewn 22 cyfrol (MS.). Pedair yn unig o'r rhain a gyhoeddwyd — dwy ganddo ef ei hun, a dwy gan ei fab David Pennant . Am y gweddill, arhosent ym meddiant etifeddion stad y Downing , teulu Fielding , tan 1938 , pan werthwyd hwy, ynghyd â llawer o lawysgrifau eraill a llyfrau a berthynai i Thomas Pennant a'i fab, gan y Meistri Christie , Llundain , trwy gyfarwyddyd ysgutorion y diweddar is-iarll Fielding , arglwydd Denbigh , am £300. Y prynwyr oedd y Brodyr Maggs , llyfrwerthwyr , Llundain . Y mae 22 gyfrol yr Outlines yn awr yn y National Maritime Museum , Greenwich . Ddwy flynedd cyn ei farw gorffennodd Pennant gyfrol ar ei blwyf genedigol a Threffynnon , lle y trigai rhai o'r teulu ( Whiteford and Holywell , 1796 ). Yn ystod ei fywyd derbyniodd lawer o anrhydeddau a nodau o fri, o wledydd tramor yn ogystal ag o Brydain . Yr anrhydedd a werthfawrogai fwyaf oedd ei ethol yn 1757 yn aelod o Gymdeithas Frenhinol Upsala . Cyn hynny, yn 1754 , etholasid ef yn F.S.A. , ond ymneilltuodd yn 1760 . Daeth iddo anrhydeddau o Norwy , Sweden , ac America , ac yn 1767 gwnaed ef yn F.R.S. , ac yn LL.D. gan Brifysgol Rhydychen . Cyflwynodd Sgotland iddo amryw anrhydeddau yn cynnwys dinasfraint Edinburgh .

Ymhlith gohebwyr tramor Pennant yr oedd amryw bersonau o nod, megis Linnaeus , Buffon , Dr. Pallas (yr Hâg ), a Gronovius ( Leyden ). Ymohebai ag ef y naturiaethwr Seisnig Gilbert White yntau, awdur The Natural History and Antiquities of Selborne . Ymysg y Cymry y cyfathrachodd â hwynt ac y bu yn eu dyled yr oedd Morysiaid Môn ; Hugh Davies , awdur Welsh Botanology ; John Lloyd , rheithor Caerwys , a fu yn gydymaith iddo ar ei holl deithiau yng Nghymru (‘ I'w fawr fedr yn iaith a hynafiaethau ein gwlad yr wyf yn dra dyledus ’); Moses Griffith , brodor o Fryncroes , Lleyn , ei was ffyddlon a'i ddarlunydd hunan-addysgedig, a deithiodd gydag ef bron ym mhobman ac a gyflenwodd ddarluniau i'w weithiau.

Bu Pennant yn briod ddwywaith. Ei wraig gyntaf oedd Elizabeth , merch James Falconer , Caer , i'r hon y ganed dau blentyn, sef David , ei etifedd, ac Arabella ; ei ail wraig oedd Ann , merch Syr Thomas Mostyn , a bu iddi ferch a mab, sef Sarah a Thomas . Dechreuodd iechyd Pennant ballu yn 1793 , a gorffennodd ei yrfa 16 Rhagfyr 1798 , yn 72 oed. Claddwyd ef ‘yn agos i'r allor’ yn eglwys Whitford , lle mae cofgolofn iddo o waith Westmacott yr ail .

Ffynonellau:

  • The literary life of the late Thomas Pennant, Esq. By himself , Llundain, 1793 , 1793 ;
  • The history of the parishes of Whiteford and Holywell , Llundain, 1796 , 1796 ;
  • Outlines of the Globe , Llundain, 1798-1800 , iii, 1800 — ‘Advertisement’;
  • A Tour (Tours) in [North] Wales , 1773. 1778, etc , 1883 (bywgraffiad gan W. Trevor Parkins );
  • Williams , Enwogion Cymru. A Biographical Dictionary of Eminent Welshmen , 1852 ;
  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • Yr Haul , 1948 , 1949 ;
  • J. E. Griffith , Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families , 1914 , 214-5;
  • Arddangosfa Thomas Pennant ar wefan LL.G.C., sy'n cynnwys portread olew ohono

Awdur:

Y Canon Ellis Davies, M.A., F.S.A., (1872-1962), Caerwys

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54