Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



RODERICK , JOHN (‘ John neu Siôn Rhydderch ; 1673 - 1735 ), almanaciwr, gramadegwr, bardd, ac eisteddfodwr .

Arferid credu mai o waelod sir Aberteifi yr hanoedd eithr dangoswyd (yn Jnl. Welsh Bibliog. Soc. , iii, 275-90) mai un o Gemaes , sir Drefaldwyn , ydoedd; efallai mai ef ydoedd y John mab David Roderick ac Elen ei wraig, a fedyddiwyd yn eglwys Cemaes ar 23 Ebrill 1673 . Ond yn B.M. Add. MS. 14874 (a fu'n eiddo iddo), t. 7b, ceir ‘ Llyfr Cywyddau Siôn Rhydderch, 1709; b. April 11, 1675 ’.

Argraffodd a chyhoeddodd yn Amwythig yn 1728 Grammadeg Cymraeg ; cafwyd ail argraffiad yng Nghaerfyrddin o wasg J. Harris yn 1824 . Gyda John Williams , Witley , swydd Amwythig , cafwyd hefyd ganddo English and Welch Dictionary . Yr oedd cyn hyn wedi dechrau cyhoeddi cyfres o'i almanaciau ef ei hun — o c. 1715 hyd un y flwyddyn 1736 — y rhain hefyd bron i gyd o Amwythig .

Yr oedd Thomas Jones , almanaciwr arall , wedi cyhoeddi, yn ei Carolau a Dyriau Duwiol , 1696 , dair carol gan Siôn Rhydderch ; ceir enghreifftiau eraill o'i waith yn yr almanaciau a baratodd ac a gyhoeddodd yntau. Bu iddo gysylltiad agos â mân eisteddfodau ei gyfnod, o un Machynlleth ( 1701 ) ymlaen — câi yn ei almanaciau gyfle i alw sylw atynt. Ceir ‘ Englynion o Fawl i'r Celfyddydgar Gadairfardd John Rhydderch ’ yn ei almanac am 1726 . Ysgrifennodd lawer o farddoniaeth ei hunan, e.e. marwnad Huw Morys o Bontymeibion , ac amryw eraill sydd yn aros mewn llawysgrifau.

Cyhoeddodd ‘bapurlen’ ar rifyddeg tuag 1716 . Dichon mai hon oedd y drafodaeth Gymraeg gyntaf ar rifyddeg ond nid oes copi ar gael. Cyfeirir ati yn John William Thomas , (1805 - 1840) , Elfennau rhifyddiaeth ( Caerfyrddin , 1832 ), 6, a John Roberts (1731 - 1806) , Rhyfyddeg neu Arithmetic ( Dulyn , 1768 ), iii .

Am y gwahanol lyfrau a gyhoeddodd yn Amwythig , o 1715 hyd tua 1728 , gw. J. Ifano Jones , Hist. of Printing and Printers in Wales . Ceir hefyd yn llyfr Ifano Jones hanes y cysylltiad (na ddaeth dim ohono) rhwng John Rhydderch â'r wasg yn ‘ Llannerch-y-medd , sir Fôn , y cyhoeddodd Lewis Morris (‘ Llewelyn Ddu o Fôn ’) ei ‘gynygiadau’ ynglyn â hi ym mis Mawrth 1732 . Erbyn hynny yr oedd Siôn Rhydderch , a ddisgrifir gan Lewis Morris yn ‘Native of Mountgomeryshire ,’ mewn oedran ac yn ‘ reduced to very low circumstances .’ Yn niwedd 1733 yr oedd Siôn Rhydderch yng Nghaerfyrddin yn trefnu i Nicholas Thomas argraffu almanac 1734 . Erbyn 1735 yr oedd yn ôl yn Cae Talhaearn , Cemaes , sir Drefaldwyn , a chladdwyd ef yng Nghemaes ar 27 Tachwedd y flwyddyn honno.

Bu i rai cofianwyr gymysgu rhyngddo a John Rogers a oedd, yntau, yn argraffu llyfrau yn Amwythig .

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen ... from the earliest times to the present (1908) ;
  • Ifano Jones , A history of printing and printers in Wales to 1810, and of successive and related printers to 1923 (1925) ;
  • R. Owen yn Journal of the Welsh Bibliographical Society , iii, 275, 90, 347-8;
  • Llawysgrifau Cwrtmawr yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth 71 (5), 7 (15), 288 (A.521), 463 (9);
  • Llawysgrif Bodewryd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth) 2 (35, 36);
  • NLW MSS 644 (66b), 783 (166), 1244 (D.33), 1580 (388-90);
  • Additional Manuscript in the British Museum 29 (4, 6), 51 (177);
  • Additional Letters of the Morrises of Anglesey (1735-86). Y Cymmrodor , xlix, (1947-9) (mynegai).

Awduron:

Syr William Llewelyn Davies, M.A., LL.D., F.S.A. (1887-1952), Aberystwyth

Dr Enid Pierce Roberts, M.A., D.Litt., Bangor

Dr Llewelyn Gwyn Chambers, Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54