Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



ROWLANDS , DAVID (‘ Dewi Môn ’; 1836 - 1907 ), gweinidog Annibynnol a phrifathro ;

g. 4 Mawrth 1836 yn Gwenfron , Rhosybol , ger Amlwch , sir Fôn , o deulu blaenllaw a dylanwadol gyda'r Methodistiaid Calfinaidd . Cafodd addysg orau ysgolion y cylch. Prentisiwyd ef mewn masnachty yng Nghaergybi . Dechreuodd bregethu gyda'r Annibynwyr yn y Tabernacl , Caergybi , yn 16 oed. Bu yng Ngholeg Annibynnol y y Bala , 1853-6 , ac yn New College , Llundain , 1856-7 ; yna'n athro cynorthwyol yng Ngholeg y Bala , 1857-8 , a myfyriwr yng Ngholeg Aberhonddu , 1858-61 ; graddiodd yn B.A. (Llundain) ar ddiwedd ei dymor. Bu'n weinidog yr Hen Gapel , Llanbrynmair , 1861-6 , eglwys yr Annibynwyr Saesneg , Trallwng , 1866-70 , ac eglwys yr Annibynwyr Saesneg , Caerfyrddin , 1870-2 . Daeth yn athro mewn gwahanol adrannau yng Ngholeg Aberhonddu , 1872-97 , ac yn brifathro'r coleg o 1897 hyd ei f. 7 Ionawr 1907 . Bu'n bleidiwr eiddgar i fudiadau a sefydliadau gwladol, cymdeithasol, cenedlaethol, a chrefyddol ar hyd ei oes lafurus. Yn ystod ei dymor fel athro cynorthwyol yn y Bala , areithiodd, dadleuodd, ac ysgrifennodd lawer dros fudiad y Wladfa ; beirniadodd yn aml yn yr eisteddfod genedlaethol ; bu'n aelod o bwyllgor addysg sir Frycheiniog am flynyddoedd, ac yn gefnogydd selog i Brifysgol Cymru ; efe oedd cadeirydd Undeb yr Annibynwyr Cymraeg yn 1902 . Yr oedd ei waith llenyddol yn amrywiol; bu'n cydolygu 'r Dysgedydd am gyfnod; cydgyhoeddodd gyfrol o bregethau gyda'r Parch. D. E. Jenkins , Lerpwl ; cyfieithodd ‘ Alcestis ’ Euripides ; golygodd Telyn Tudno , 1897 ; a chyhoeddodd ramadeg Cymraeg , 1897 . Yr oedd yn bersonoliaeth urddasol, yn fonheddwr wrth natur, ac yn fawr ei ddylanwad ar ei fyfyrwyr. Y mae swyn ei gymeriad a chrefyddolder ei ysbryd i'w teimlo yn ei emynau tyner a gyhoeddwyd yn Y Caniedydd Cynulleidfaol .

Ffynonellau:

  • Dyddiadur yr Annibynwyr , Dolgellau , 1908 ;
  • The Congregational Year Book , 1908 ;
  • Who's who? , 1903 ;
  • Album Aberhonddu…o'r flwyddyn 1755 hyd 1880 , 1898 ;
  • Y Tyst , Ionawr 1907 ;
  • Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen ... from the earliest times to the present , 1908 ;
  • Cardiff Free Libraries, Catalogue of Printed Literature in the Welsh Department , 1898 .

Awdur:

Y Parchedig John Dyfnallt Owen, M.A., (1873-1956), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54