Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



SIEFFRE o FYNWY ( 1090? - 1155 ), sef Galfridus (Gaufridus) Artur neu Galfridus (Gaufridus) Monemutensis , esgob Llanelwy a chroniclydd ; g. rhwng 1090 a 1100 ; Llydawiaid , mae'n debyg, ydoedd ei deulu, a magwyd yntau mewn awyrgylch Normanaidd-Lydewig yn nhref Mynwy . Ymddengys ei enw ar freinlen abaty Osney , Rhydychen , yn 1129 , a rhwng hynny a 1151 ceir ei enw ar chwe dogfen arall yn perthyn i gylch Rhydychen . Yn y rhain cysylltir ef â'i gyfaill Gwallter , archddiacon Rhydychen , 1115-51 , a phennaeth y coleg o ganoniaid seciwlar a oedd yn eglwys S. George , Rhydychen , tan 1149 . Disgrifir Sieffre fel ‘ magister ’ mewn rhai o'r dogfennau hyn. Yn 1151 etholwyd ef yn esgob Llanelwy ; urddwyd Sieffre yn offeiriad yn Westminster ar 11 Chwefror 1152 a chysegrwyd ef yn esgob yn Lambeth ar 24 Chwefror 1152 , ond nid oes unrhyw dystiolaeth ei fod wedi ymweld â'i esgobaeth. Yn ôl y croniclau Cymraeg bu f. yn 1155 .

Prif waith Sieffre yw ei ‘ Historia Regum Britanniae ’ a ymddangosodd yn nechrau 1136 . Rhwng 1136 a 1148 bu ef ei hun yn gyfrifol am bedair fersiwn ohono. Mewn un fersiwn ceir cyflwyniad i Robert , dug Caerloyw [q.v.] ; mewn un arall, anerchir Robert a Waleran de Beaumont , iarll Meulan (neu Mellent) ; mewn un arall eto cyflwynir y gwaith i'r brenin Steffan ac i Robert ; ac y mae'r bedwaredd heb gyflwyniad o gwbl. Yng nghorff y gwaith (sef llyfr vii yn ôl rhaniad y golygyddion diweddar) daw ‘ Proffwydoliaethau Myrddin ,’ a chyflwynir y llyfr hwn i Alexander , esgob Lincoln (yr oedd Rhydychen yn yr esgobaeth honno). Mae'n sicr fod yr adran hon wedi ymddangos ar wahân rhwng 1134-5 , oherwydd dyfynna Ordericus Vitalis ohoni yn ei ‘ Historia Ecclesiastica ,’ 1135 . Rhennir yr ‘ Historia Regum Britanniae ’ i chwe adran (neu 12 llyfr yn ôl y golygyddion) ac ynddynt dyry Sieffre ‘hanes’ y Brythoniaid o ddyfodiad Brutus hyd ddyfodiad y Saeson ; eithr y mae'n gwbl eglur nad canu clodydd Brythoniaid Cymru ydoedd amcan yr awdur . Dywed Sieffre mai ei brif ffynhonnell ydoedd ‘llyfr hen iawn’ (‘ quendam britannici sermonis librum vetustissimum ') a roddwyd iddo gan ei gyfaill Gwallter , ond ni welwyd arlliw o'r llyfr hwn erioed. Y mae'n sicrach ei fod wedi dibynnu ar Gildas , ‘ Nennius ,’ a Beda yn ogystal ag ar yr hen achau. Tynnodd hefyd oddi ar y Beibl , y tadau eglwysig, ac oddi ar awduron Lladin fel Vergil , Juvenal , Lucan , Sallust , ac Ovid . Y mae ôl y gwahanol ramantau ar y gwaith a defnyddiwyd traddodiadau lleol y gwyddai Sieffre amdanynt. Bu'r gwaith yn eithriadol boblogaidd o'r cychwyn; y mae tua 200 o lawysgrifau ohono ar gael, rhyw 50 ohonynt yn perthyn i'r 12fed g. , ond hyd yn hyn nid yw'r holl lawysgrifau wedi eu cwbl archwilio.

Trwy'r ‘ Historia ’ daeth y brenin Arthur i fri newydd a chyflwynwyd ‘mater Prydain’ i'r byd. Cafwyd trosiad Cymraeg o'r ‘ Historia ’ yn bur gynnar — ‘ Ystoria Brenhinedd y Brytaniaid ’ neu ‘ Brut y Brenhinoedd .’ Credir bod tri pherson gwahanol wedi cyfieithu'r gwaith yn Gymraeg , pob un yn ei ffordd ei hun. Y mae ar gael heddiw naw o gopïau a ysgrifennwyd cyn diwedd y 14eg g. ; er enghraifft, perthyn ‘ Brut Dingestow ’ (llsgr. N.L.W. 5266 ) i tua 1300 , ond y mae wedi ei seilio ar destun a ysgrifennwyd yn nechrau'r 13eg g. Ceir fersiwn hefyd yn ‘ Llyfr Coch Hergest .’ Argraffwyd yr ‘ Historia ’ gyntaf gan Badius Ascanius ym Mharis yn 1508 dan olygiaeth Ivo Cavellatus ; bu argraffiadau eraill yn 1517 a 1587 (yr olaf gan Jerome Commelin yn Heidelberg ). Hyd yn hyn, fodd bynnag, ni chafwyd testun beirniadol cyflawn o'r gwaith. Rhwng 1148 a 1150 cyfansoddodd Sieffre ei ‘ Vita Merlini ,’ cerdd Ladin o 1528 o linellau yn y mesur chweban wedi ei chyflwyno i Robert de Chesney , esgob Lincoln .

Llyfryddiaeth:

  • A. Griscom , , 1929 ;
  • E. K. Chambers , , 1927 ;
  • E. Faral , , 1929 ;
  • J. E. Lloyd , lvii, 1942 , 460-8;
  • H. Lewis , , 1942 ;
  • John Rhys a J. Gwenogvryn Evans , , ii, 1890 ;
  • J. J. Parry , , 1937 ;
  • J. Hammer , , Ionawr 1944 , 501-64;
  • J. J. Parry , , 1925 ;
  • E. Jones , , 1944 .

Awdur: